Autor: prof. dr hab. Jacek Przybył, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu
Technice i technologii zbioru buraków cukrowych stawia się wiele wymagań związanych z jakością zebranego plonu. Jednak czy jakość korzeni buraka cukrowego to tylko wynik pracy maszyn do zbioru?
Otóż nie. Praktyka wskazuje, że w uprawie buraka cukrowego ważny jest każdy zabieg, a zatem o zbiorze (czytaj plonie) trzeba pamiętać nie tylko przy uprawie roli i siewie, a także przy realizacji kolejnych zabiegów agrotechnicznych.
Co wpływa na jakość plonu buraka cukrowego?
Poprawnie wykonane wszystkie zabiegi uprawowe – począwszy od uprawek pożniwnych po dobrze przygotowane pole do siewu, wysiew dobrej jakości nasion sprawnym siewnikiem punktowym, właściwe nawożenie i staranna ochrona plantacji przed agrofagami – powinny zapewnić wyrównany, zdrowy łan i obsadę końcową buraków cukrowych wynoszącą ok. 90–100 tys. roślin/ha.
Pożądana jest wysoka zawartość cukru w korzeniach, niski poziom melasotworów, niski udział zanieczyszczeń mineralnych i organicznych, prawidłowe ogłowienie korzeni, ograniczenie ich uszkodzeń, zebranie całego wyprodukowanego plonu. Wymienione cechy składają się na tzw. wewnętrzną i zewnętrzną jakość korzeni buraków cukrowych, które są istotne zarówno dla plantatora, jak i dla cukrowni, ponieważ ostatecznie przekładają się na wynik finansowy.
Wiadomo, że sukces w uprawie buraka cukrowego zależy od wielu czynników, ale tu rozważymy tylko czynniki techniczno-technologiczne. Technika rolnicza nie jest elementem plonotwórczym, ale jej pośredni wpływ na końcowy plon jest bardzo duży. Do każdego zbiegu technologicznego powinny być stosowane maszyny, które spełniają wymagania uprawy buraka cukrowego.
Przeanalizujmy zatem techniczne i technologiczne aspekty wybranych zabiegów agrotechnicznych składających się na proces produkcji buraków cukrowych oraz ich wpływ na ilość i jakość plonu. Ta analiza składa się z trzech części obejmujących wymagania, wykonanie oraz wpływ na plon.
Resztki pożniwne a przygotowanie pola pod buraki
Wymagania
Dbanie o przyszły plon buraków cukrowych rozpoczyna się już podczas zbioru przedplonu. Zarządzanie ścierniskiem to nie tylko obowiązek pożniwny, ale strategiczny element budowania żyznej i produktywnej gleby. Najlepsze stanowisko dla buraka cukrowego zostawiają zboża ozime. Kombajn powinien pozostawić możliwie niskie ściernisko. Jeżeli słoma zostaje na ściernisku, ważny jest stopień rozdrobnienia źdźbeł oraz ich równomierne rozrzucenie wraz z plewami i zgoninami na szerokości roboczej kombajnu.
Wykonanie
Struktura sieczki po rozdrabniaczu kombajnu powinna zawierać ok. 70% odcinków w zakresie od 10 do 40 mm, a najdłuższe nie powinny przekraczać 100 mm. Ściernisko powinno być możliwie niskie – najlepiej ok. 10–15 cm. Zasadniczo, niezależnie od wysokości ścierniska, przed rozpoczęciem uprawek pożniwnych wskazane jest jego skrócenie bijakowym rozdrabniaczem.
Wpływ na plon
Ujednorodnienie resztek pożniwnych, a następnie ich wymieszanie z glebą mają wpływ zarówno na procesy fizyczne, jak i chemiczne prowadzące do ich rozkładu. Dlatego jest ważne, aby już podczas zbioru przedplonu tworzyć optymalne warunki dla kolejnych zabiegów agrotechnicznych. Pożniwna biomasa stymuluje rozwój mikroorganizmów glebowych, które przyspieszają mineralizację resztek. Zwiększona aktywność biologiczna w praktyce przekłada się na glebę bardziej stabilną, o lepszej strukturze, większej retencji wody i napowietrzeniu, co sprzyja budowaniu plonu.
Jak prawidłowo uprawiać glebę pod buraka cukrowego?
Wymagania
Poprawnie wykonane zabiegi uprawowe prowadzą do uzyskania odpowiedniej struktury i sprawności gleby,zapewniają optymalne warunki do siewu i wschodów roślin, przyswajania składników pokarmowych i rozwoju systemu korzeniowego oraz mogą niwelować skutki nie zawsze korzystnej pogody podczas wegetacji buraków cukrowych, szczególnie we wczesnej fazie wzrostu.
Wykonanie
W uprawie buraka cukrowego mogą być stosowane wszystkie systemy uprawy roli, ale dominującym jest tradycyjny orkowy. W ostatnich latach wzrasta udział uprawy konserwującej, a od niedawna także uprawy pasowej. Wyboru systemu uprawy dokonuje plantator na podstawie znajomości warunków siedliska i posiadanego doświadczenia. Niezależnie od technologii uprawy buraków cukrowych każdy zabieg powinien sprzyjać dobrym i wyrównanym wschodom roślin.
Wpływ na plon
Konsekwencją błędów popełnionych podczas uprawy roli i siewu jest najczęściej za niska obsada plantacji, sprzyjająca nieprawidłowemu ogławianiu i zwiększonym stratom plonu korzeni. Niska obsada oznacza zróżnicowane odstępy między burakami cukrowymi, różną ich średnicę i wysokość wystawania korzeni nad powierzchnię gleby. Na takiej plantacji wymaganej dokładności zbioru mogą nie uzyskać nawet najnowsze kombajny.
Uprawki pożniwne pod buraka cukrowego krok po kroku
Wymagania
W uprawie buraka cukrowego bardzo ważne znaczenie ma już zespół uprawek pożniwnych, który – jeśli pozwala na to czas – powinien się składać z 2–3 zbiegów, a pierwszym jest uprawa ultra płytka. Uprawa ultra płytka to technologia, w której w pełni podcina się cały uprawiany profil na głębokości 2–3 cm. Może być jednym z elementów zarówno uprawy orkowej, jaki i uprawy konserwującej. Ta uprawka bardzo skutecznie przerywa parowanie wody oraz inicjuje wschody osypanych nasion chwastów i samosiewów. Z glebą miesza ok. 25% resztek pożniwnych. Nieprzykryte resztki tworzą ochronę powierzchni gleby.
Wykonanie
Agregaty do uprawy ultra płytkiej to wały nożowe i tarczowe, specjalne kompaktowe brony talerzowe, specjalne grubery do płytkiej uprawy i zgrzebła. Kompaktowe brony talerzowe, grubery i zgrzebła są wyposażone w dodatkowe elementy robocze montowane przed i/ lub za główną sekcją; są to wały lub tarcze tnące, listwy niwelujące, zgrzebła i wały wtórnie zagęszczające glebę.
Stosowane narzędzia, mimo małej głębokości pracy, powinny równomiernie pracować na całej szerokości roboczej. Dlatego pole musi mieć w miarę wyrównaną powierzchnię. W przypadku nierówności (np. kolein) nie powinno się rezygnować z tej uprawy. Głębsze spulchnienie gleby zostanie wykonane w kolejnym zabiegu, którego celem jest zniszczenie skiełkowanych samosiewów i wymieszanie resztek roślinnych z glebą.
Drugi zabieg wykonuje się na głębokość ok. 8 cm. W razie potrzeby, przy dużych ilościach resztek pożniwnych (oraz słomie), trzeci zabieg uprawowy na głębokość 10–12 cm powinien służyć polepszeniu efektu wymieszania ich z glebą. Do tych zabiegów można stosować kompaktowe brony talerzowe lub grubery wielobelkowe z zębami rozmieszczonymi w 4–8 rzędach. Dzięki temu uzyskuje się dobre wymieszanie resztek pożniwnych z glebą.
Wpływ na plon
Takie postępowania jest powrotem do metod znanych i sprawdzonych. Prowadzi do ograniczenia presji chwastów na roślinę uprawną, zmniejszenia zużycia środków chemicznej ochrony roślin oraz zastosowania na szeroką skalę metod integrowanej ochrony roślin.
Pług czy kultywator pod buraka cukrowego?
Wymagania
Orka przedzimowa pod buraki cukrowe musi być wykonana bardzo starannie, na jednakową głębokość i z niewielkim wyskibieniem. Te cele dobrze spełniają pługi obracalne. Pole po takiej orce można bardzo dokładnie doprawić, nawet w jednym przejeździe biernego agregatu uprawowego. Jeżeli po orce powierzchnia pola jest nadmiernie wyskibiona, to należy ją jeszcze przed zimą wyrównać agregatem uprawowym. Tylko w ten sposób wiosną można zapewnić wszystkim nasionom jednakowe warunki do kiełkowania.
Wykonanie
Orka powinna być wykonana na taką samą głębokość jak pod przedplon. Pogłębienie orki może zlikwidować podeszwę płużną, ale w takiej sytuacji dochodzi do wydobywania na powierzchnię silnie zagęszczonej warstwy podornej, ze szkodliwą dla roślin zawartością glinu i żelaza na glebach kwaśnych lub wapnia na glebach zasadowych.
Wpływ na plon
Zjawisko to ma negatywny wpływ na wschody i wzrost buraka cukrowego. Z tych względów, a także ze względu na koszt, szczególnie na średnich i ciężkich glebach zamiast orki plantatorzy mogą wykonać głębokie (30–40 cm) spulchnienie kultywatorami dłutowymi. Sprzyja to budowaniu prawidłowego w kształcie, długiego korzenia o większej masie.
Zaletą systemu orkowego jest szybsze nagrzewanie się gleby wiosną, co sprzyja wyrównanym wschodom w zimne lata. Potencjalną wadą jest ryzyko widlastości korzeni w przypadku nadmiernego zagęszczenia gleby.
Uprawa przedsiewna pod buraka cukrowego
Wymagania
Ogólna zasada intensywności uprawy przedsiewnej brzmi: tak mało, jak jest możliwe i tylko tak dużo, jak to jest konieczne. Wiosną liczba wjazdów w pole ciągników z maszynami uprawowymi powinna być ograniczona. Optymalne warunki do wschodów uzyskuje się przy wysiewie nasion na podłoże o niezniszczonym systemie kapilarnego podsiąkania. Oznacza to, że głębokość uprawy przedsiewnej odpowiada głębokości siewu, czyli 2–3 cm.
Wykonanie
Spełnienie tego warunku jest możliwe tylko poprzez zastosowanie agregatu do uprawy przedsiewnej z dokładną regulacją głębokości roboczej, czyli z sekcją spulchniającą umieszczoną między dwoma wałami. Ze względu na efekt wyrównywania powierzchni pola dobrym rozwiązaniem są wały spiralne. Bardzo ważna jest jednakowa głębokość pracy zębów na całej szerokości roboczej agregatu.
W sekcji spulchniającej powinny być zastosowane zęby sztywne z gęsiostopką lub zęby sprężynowe z radełkiem, wibrujące z prostą, ustawioną niemal pionowo częścią roboczą. Zęby z gęsiostopką podcinają glebę na głębokości siewu, tworząc równe dno uprawy z bardzo dobrym kapilarnym podsiąkaniem wody. Ograniczeniem dla gęsiostopek są gleby ciężkie, nadmiernie wilgotne, względnie skłonne do zamazywania.
W przypadku agregatów wyposażonych w zęby sprężynowe z prostą częścią roboczą bardzo ważna jest gęstość ich śladów, która powinna wynosić ok. 5–6 cm. Wtedy dno uprawy jest prawie płaskie, a więc nasiona mają takie same warunki kiełkowania. Kolejny warunek, jaki powinien spełniać dobry agregat do uprawy przedsiewnej, to trzeci wał o regulowanym nacisku, który wtórnie zagęszcza glebę i frakcjonuje agregaty glebowe w wierzchniej warstwie roli. Do tego celu najlepszy jest wał Crosskill.
Sprawdzenie, czy rola została dobrze przygotowana do siewu, polega na wykonaniu „testu stopy”. Pod wierzchnią warstwą ziemi, którą będą przykryte nasiona, gleba musi być wyraźnie twarda. Nasiona umieszczone w luźnej glebie skiełkują dopiero po otrzymaniu odpowiedniej ilości wody deszczowej. Tego problemu na ogół nie ma w przypadku uprawy konserwującej z mulczowaniem roli rośliną międzyplonową lub resztkami pożniwnymi.
Wpływ na plon
Prawidłowo wykonana uprawa przedsiewna zapewnia wyrównane wschody i wymaganą obsadę roślin. Jednolita wielkość korzeni oznacza stabilną polaryzację w całym łanie. Płytką uprawę często uniemożliwia nadmiernie wyskibiona orka. Pogłębienie uprawy przedsiewnej może spowodować nierówne lub opóźnione wschody i spadek plonu. Podobne skutki są efektem nadmiernej liczby zabiegów uprawowych i przesuszenia górnej warstwy gleby. Trzeba także pamiętać, że każdy przejazd powoduje dodatkowe koleiny (ugniatanie gleby), co stwarza nierówne warunki dla kiełkowania nasion. Ponadto nadmierna liczba przejazdów narzędzi uprawowych prowadzi do rozpylenia gleby. W przypadku niekorzystnego przebiegu pogody, czyli dużych opadów deszczu, następstwem jest zaskorupienie roli. Dlatego nie należy pracować pojedynczymi narzędziami, lecz odpowiednio zestawionymi agregatami.
Uprawa konserwująca buraka cukrowego – kiedy się sprawdza?
Wymagania
Uprawę konserwującą można zdefiniować jako sposób uprawy z wykorzystaniem mulczowania, mający na celu ochronę gleby przed degradacją oraz zachowanie jej produktywności. Korzyści, jakie daje uprawa konserwująca, to: zapobieganie erozji wodnej i wietrznej, poprawa struktury gleby (głębokie penetrowanie gleby przez korzenie międzyplonu), polepszenie nośności gleby, zmniejszenie zlewności i skłonności do zaskorupiania się gleby, wpływ na głębsze korzenienie się roślin, poprawa infiltracji wody i podsiąku kapilarnego, ograniczenie parowania wody z gleby, polepszenie żyzności gleby, ograniczenie zachwaszczenia, wzrost aktywności biologicznej gleby, przyczynianie się do biologicznego zwalczania szkodników (odmiany mątwikobójcze międzyplonów) oraz zmniejszenie kosztów uprawy.
Wykonanie
Technologia ta polega na siewie nasion w mulcz ścierniskowy lub z międzyplonu płytko wymieszany z rolą, względnie bezpośrednio w przemarzniętą masę roślin. Pozwala to na wyeliminowanie z jesiennej uprawy roli najbardziej energochłonnej uprawki, jaką jest orka przedzimowa, oraz na rezygnację z wiosennej uprawy. Bądź też ograniczenie jej do jednego płytkiego zabiegu, którego zadaniem jest wymieszanie rośliny międzyplonowej z rolą. Do siewu wymagane są siewniki o regulowanym nacisku redlic na podłoże w zakresie od 90 do 150 kg.
Wpływ na plon
Technologia produkcji buraka cukrowego z siewem w mulcz znajduje zastosowanie w rejonach o dużej koncentracji buraka, przy krótkich płodozmianach, szczególnie na terenach o podwyższonym zagrożeniu erozyjnym i mątwikowym. Uprawa w międzyplonie odmian mątwikobójczych pozwala na ograniczenie populacji mątwika w glebie o ok. 40%.
Uprawa konserwująca wiąże się z bardzo korzystnym i długotrwałym jej wpływem na środowisko glebowe, a więc i z utrzymaniem plonu buraka cukrowego na wysokim poziomie. Wyższych plonów niż w uprawie tradycyjnej można się spodziewać, gdy wiosna jest sucha, a oszczędne gospodarowanie zapasami wody z zimy przy siewie w mulcz stwarza lepsze wyjściowe warunki dla wschodów i początkowego rozwoju siewek buraka cukrowego.
Uprawa pasowa buraka cukrowego, czyli strip-till
Wymagania
Rozcięcie i spulchnienie gleby umożliwiają bezproblemowy siew buraka cukrowego w mulcz ze słomy i resztek pożniwnych oraz w mulcz z międzyplonu. Uprawa pasowa jednoetapowa szczególnie sprawdza się na glebach lżejszych, o słabej strukturze agregatowej, na glebach łatwo zagęszczających się oraz podatnych na procesy erozyjne.
Wykonanie
W tym systemie uprawa polega na pasowym spulchnieniu roli jesienią lub wiosną, często w połączeniu z aplikacją nawozu. Siew wykonuje się pośrodku uprawionego pasa. W przypadku rozdzielenia w czasie uprawy i siewu konieczne jest zastosowanie prowadzenia maszyn z wykorzystaniem satelitarnego systemu pozycjonowania z sygnałem korekcyjnym (GPS-RTK).
Wpływ na plon
Buraki cukrowe wysiane w strefę spulchnioną przez zęby rozwijają się szybciej, ponieważ mają lepszy dostęp do wody i składników pokarmowych – nawóz jest umieszczony wyłącznie w strefie spulchnionej. Pokrycie przestrzeni międzyrzędowej resztkami roślinnymi zapewnia dobrą infiltrację wody opadowej, a mulcz zapobiega parowaniu wody glebowej. Ten sposób siewu pozwala na wcześniejszy siew, a więc wegetacja roślin jest dłuższa.
Sukces w uprawie pasowej wymaga dobrego rozdrobnienia i rozrzucenia resztek pożniwnych, ponieważ ząb uprawowy może wciągać je w pasy uprawy. Skumulowane resztki słomy tworzą tzw. poduszkę powietrzną pod nasionem. Nasiono traci wtedy kontakt z glebą, co skutkuje brakiem wschodów lub ich dużym opóźnieniem.
Ponadto mulcz w międzyrzędziach stanowi ochronę przed parowaniem wody z gleby, ale też jest potencjalnym miejscem rozwoju szkodników, np. ślimaków. Konieczny jest monitoring plantacji od początku kiełkowania nasion.
Siew punktowy buraka cukrowego a obsada roślin
Wymagania
Jeśli pole do siewu zostało przygotowane poprawnie, to prawdopodobieństwo niskiej obsady roślin jest znacznie zmniejszone, ale nadal możliwe. Należy więc zrobić wszystko, aby technika siewu nie wpłynęła ujemnie na stan plantacji po wschodach. Wymagania stawiane siewnikom punktowym znacznie wzrosły, zanika podział na siewniki do buraka cukrowego i do kukurydzy, a dominują siewniki uniwersalne. Nowe siewniki punktowe cechuje większa prędkość robocza, dokładniejsze rozmieszczenie nasion w rzędzie, precyzyjna kontrola głębokości i łatwa adaptacja do wysiewu różnych nasion. Są one standardowo wyposażone w elektrycznie napędzane zespoły dozujące z wykorzystaniem technologii ISOBUS, co umożliwia automatyczne wyłączanie poszczególnych sekcji roboczych (Section Control) np. na uwrociu, automatyczną regulację gęstości obsady przy ścieżkach technologicznych oraz zmienne dawkowanie nasion VRC (Variable Rate Control) na podstawie map aplikacyjnych, uwzględniających miejscowe zróżnicowanie parametrów gleby.
W zakresie jakości pracy siewnikom punktowym do buraka cukrowego stawia się następujące wymagania:
- dokładne rozdzielenie materiału siewnego na pojedyncze nasiona, czyli bez wysiewu podwójnego i przepustów;
- dokładne ułożenie nasion w nastawionym odstępie, bez przetaczania nasion w bruździe;
- utrzymywanie nastawionej głębokości siewu;
- równomierne przykrycie nasion luźną ziemią i odpowiednie wtórne zagęszczenie gleby wokół nasion.
Spełnienie tych wymagań jest możliwe, jeśli siewnik będzie sprawny technicznie i prawidłowo wyregulowany. Wymaga to więc przeprowadzenia kontroli działania poszczególnych podzespołów, a w razie stwierdzenia ich niesprawności dokonania regulacji lub naprawy.
Wykonanie
Nadal do wysiewu otoczkowanych nasion buraków cukrowych są przeznaczone siewniki mechaniczne, w szczególności tzw. wewnętrzne – np. Kverneland Monopill, Monosem Meca 4, Kverneland Unicorn SD, Grimme Matrix. Jakość siewu zależy od utrzymywania podczas pracy zalecanych przez producenta parametrów eksploatacyjnych, w tym prędkości roboczej. W tych siewnikach prędkość obwodowa tarczy wysiewającej jest zbliżona do prędkości ruchu siewnika, co pozwala na pracę z prędkością roboczą ok. 8–9 km/h. Jest też wskazane, aby odległość między komórkami na tarczy odpowiadała odstępom między nasionami.
Nowy rozdział w jakości i wydajności siewu buraków cukrowych wiąże się z siewnikami pneumatycznymi nadciśnieniowymi – m.in. firm Amazone, Horsch oraz Väderstad – i możliwością pracy z prędkością roboczą od 12 do 15 km/h. „Wstrzeliwanie” nasion za pomocą strumienia powietrza wprost do gleby przez wąski przewód zapewnia wymagane ich rozmieszczenie w rzędzie, niezależnie od ukształtowania terenu czy drgań poruszającej się maszyny.
Wpływ na plon
Sprawny technicznie i prawidłowo wyregulowany siewnik precyzyjnie rozmieszcza nasiona w zadanych odstępach, co przekłada się na optymalną obsadę plantacji (90–100 tys. szt./ha), czyli na fundament wysokiego plonu. W użytkowaniu siewników, szczególnie pneumatycznych podciśnieniowych, duże znaczenie ma utrzymywanie zalecanej prędkości roboczej. Jej zwiększenie poza zalecane wartości może powodować tworzenie przepustów. Niekorzystny wpływ na równomierność rozmieszczenia nasion w rzędzie ma stosowany w starszych siewnikach napęd mechaniczny sekcji wysiewających. Dlatego korzystne jest stosowanie siewników z indywidualnym napędem zespołu wysiewającego każdej sekcji poprzez silnik elektryczny. Z badań wynika, że polowa zdolność wschodów i ich rozpiętość w czasie zależy także od rodzaju tylnej rolki zagęszczającej pas siewny. Najlepsze wyniki zapewnia rolka ogumiona.
Mechaniczne zwalczanie chwastów w buraku cukrowym
Wymagania
W integrowanej ochronie roślin pierwszeństwo mają metody niechemiczne. To przyczyniło się do rozwoju mechanicznej uprawy pielęgnacyjnej. Dodatkową zaletą tej metody jest możliwość spulchnienia i napowietrzenia gleby w trakcie wegetacji roślin. Rozwój techniki mechanicznego niszczenia chwastów w buraku cukrowym jest ukierunkowany na nowe elementy robocze oraz na automatykę prowadzenia zespołów roboczych w międzyrzędziach.
Wykonanie
Ze względu na rozwój elementów roboczych do niszczenia chwastów obecnie produkowane pielniki można podzielić według obszaru działania na: regulujące zachwaszczenie w międzyrzędziach i obrabiające całą powierzchnię plantacji.
Wysoką jakość pracy pielników uzyskuje się wówczas, kiedy stosuje się połączenie w sekcji roboczej elementów roboczych biernych i aktywnych, spulchniających międzyrzędzia i rzędy roślin. Inna możliwość to połączenie pielnika i opryskiwacza pasowego. Dostępne są także inteligentne narzędzia pozwalające na precyzyjne usuwanie chwastów wokół pojedynczej rośliny uprawnej oraz roboty do mechanicznego odchwaszczania w kombinacji z punktowym opryskiwaniem.
Do prowadzenia zespołów roboczych pielnika w międzyrzędziach stosuje się rozwiązania oparte na prowadzeniu według śladu (bruzdy) pozostawionego podczas siewu lub na podstawie fotooptycznego obrazu rzędów roślin z jednej lub więcej kamer. Możliwe jest również sterowanie sekcjami roboczymi pielnika z wykorzystaniem GPS.
Wpływ na plon
Pielniki w skuteczny sposób zwalczają chwasty oraz spulchniają i napowietrzają wierzchnią warstwę gleby na całej szerokości roboczej narzędzia. Wysoka skuteczność usuwania chwastów eliminuje konkurowanie roślin buraka cukrowego z chwastami o wodę i światło. Ma to duże znaczenie szczególnie w początkowo bardzo wolnym rozwoju siewek buraka cukrowego.
Zbiór buraka cukrowego – jak ograniczyć straty?
Wymagania
Jakość pracy maszyny do zbioru buraków cukrowych określa się na podstawie czterech wskaźników: strat plonu, jakości ogłowienia, udziału korzeni uszkodzonych i udziału zanieczyszczeń. Nadrzędnym celem musi być zebranie możliwie całego wyprodukowanego plonu korzeni. Mając na uwadze wyniki testów kombajnów do zbioru buraków cukrowych, straty plonu korzeni nie powinny przekraczać od 3 do 5%, głównie w postaci obłamanych końców, powstałych na elementach czyszczących kombajnu, względnie odłamanych i pozostawionych w glebie. W przypadku sprawnego technicznie i prawidłowo wyregulowanego kombajnu na polu nie powinno być całych, zgubionych lub niewykopanych, korzeni (poza małymi, o średnicy poniżej 4 cm i masie poniżej 100 g, które nie są zaliczane do strat).
Wykonanie
Ponieważ pomimo licznych udoskonaleń agrotechniki buraka cukrowego plantacje nie są jednorodne, regulacje zespołów roboczych kombajnu muszą uwzględniać cechy miejsca pracy. W praktyce każda zmiana plantacji powinna być połączona z regulacją parametrów pracy zespołów roboczych kombajnu. O prawidłową regulację parametrów pracy kombajnów szczególnie muszą zadbać użytkownicy prostszych konstrukcyjnie maszyn, pozbawionych automatyki lub możliwości sterowania z kabiny wysokością ogławiania, głębokością wyorywania i intensywnością doczyszczania korzeni.
Wpływ na plon
Nieprawidłowo nastawiona wysokość bijakowego ścinacza liści oraz niewyregulowane dogławiacze (położenie czujnika, szczelina robocza) mają wpływ na udział korzeni nieogłowionych lub za nisko ogłowionych. Praca z tępymi nożami dogławiającymi powoduje zwiększenie udziału korzeni nieogłowionych i z obłamaną górną częścią. Wyciąganie korzeni zużytymi lemieszami zwiększa straty podpowierzchniowe.
Obłamywaniu końców korzeni sprzyjają także zbyt mała głębokość pracy wyciągaczy oraz nadmierna prędkość robocza. Może do niego dochodzić również na prętowych kołach czyszczących kombajnu. Ograniczenie udziału zanieczyszczeń korzeni ziemią można uzyskać poprzez zmniejszenie głębokości pracy lemieszy, zwiększenie częstotliwości pracy wyciągaczy, zmniejszenie prędkości roboczej oraz zwiększenie intensywności doczyszczania. Ostatnia czynność w niektórych kombajnach jest regulowana automatycznie w zależności od obciążenia układu czyszczącego.
