Uprawa buraka cukrowego jest szczególnie interesująca z punktu widzenia gospodarki węglem. Łączy bardzo wysoką produkcję biomasy z dużą ingerencją w glebę, intensywnym nawożeniem, zbiorem korzeni oraz znacznym udziałem transportu i przetwórstwa.
Autor: prof. dr hab. Przemysław Barłóg, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu
W praktyce rolniczej należy odróżniać bilans materii organicznej gleby od śladu węglowego uprawy, ponieważ opisują one inne zjawiska, mają inne cele i prowadzą do innych decyzji agrotechnicznych.
Materia organiczna gleby – czym jest i ile znajduje się jej w glebie?
Materia organiczna gleby (MOG) to ogół związków organicznych znajdujących się w glebie. Ich zawartość w większości gleb uprawnych Polski mieści się w zakresie 1–3,5% (średnio 1,96%). Zależy od zawartości koloidów mineralnych, wapnia, warunków wodnych i innych czynników.
Zakładając, że masa gleby na 1 ha do głębokości 20 cm wynosi 3 000 t, a zawartość materii organicznej 2%, to całkowita masa związków organicznych w glebie wyniesie ogółem 60 t/ha.
Głównym składnikiem glebowej materii organicznej jest węgiel pochodzenia biologicznego. Jego zawartość wynosi orientacyjnie 58%, stąd aby obliczyć ilość węgla organicznego (C-org) w glebie, wystarczy zawartość MOG pomnożyć przez 0,58.
Aby przeliczyć w drugą stronę, czyli ilość C-org na zawartość MOG, wystarczy zawartość C-org pomnożyć przez 1,72.
Próchnica glebowa – jak powstaje i czym różni się od materii organicznej?
Źródłem MOG są nadziemne resztki roślinne po zbiorze plonu głównego, masa korzeniowa, wydzieliny korzeniowe, resztki chwastów, szczątki zwierząt, a także nawozy naturalne i organiczne. Z czasem materiały te ulegają rozkładowi i przekształcają się w specyficzne ciemno zabarwione związki organiczne definiowane jako próchnica glebowa lub humus.
Udział próchnicy glebowej w całkowitej zawartości materii organicznej wynosi 70–85%. Resztę stanowią świeże i częściowo rozłożone resztki roślinne i zwierzęce (10–30%) oraz biomasa organizmów żywych – głównie bakterii i promieniowców (1–5%).
Związki próchniczne można podzielić na dwie grupy: swoiste, charakterystyczne tylko dla gleby substancje definiowane jako substancje humusowe (np. kwasy huminowe, fulwowe) i nieswoiste (np. aminokwasy, cukry). Dla żyzności gleby największe znaczenie ma pierwsza grupa związków.
Proces, w którym one powstają, określany jest mianem humifikacji. Przyjmuje się, że tylko 20–25% węgla ze świeżej materii organicznej podlega procesowi humifikacji i przekształca się w typowe dla gleby związki humusowe. Większość świeżej materii (75–80%) rozkłada się stosunkowo szybko, uwalniając do atmosfery dwutlenek węgla (tzw. oddychanie glebowe).
Jak materia organiczna wpływa na żyzność i właściwości gleby?
Zawartość materii organicznej jest jednym z podstawowych wskaźników żyzności gleby. Pełni ona w glebie wiele kluczowych funkcji. Świeża materia organiczna jest źródłem energii i węgla dla mikroorganizmów. Podczas jej rozkładu zachodzi mineralizacja, w wyniku której powstają dostępne dla roślin formy składników pokarmowych. Proces ten ma szczególne znaczenie dla zaopatrzenia roślin w azot, fosfor i siarkę.
Z kolei frakcje stabilne materii organicznej pozytywnie wpływają na właściwości fizyczne i chemiczne gleby. Dotyczy to między innymi stymulacji powstawania struktury gruzełkowatej. Dzięki temu gleba jest bardziej pulchna, przewiewna i łatwiejsza w uprawie. Zmniejsza się też jej podatność na zaskorupianie i erozję.
Związki humusowe i inne frakcje materii organicznej mogą magazynować duże ilości wody, co w konsekwencji poprawia zasoby dostępnej wody dla roślin i redukuje stres wodny podczas wegetacji.
Związki humusowe zwiększają także pojemność sorpcyjną gleby względem kationów, czyli zdolność zatrzymywania jonów składników pokarmowych, takich jak potas, wapń czy magnez. Dzięki temu składniki te są wolniej wymywane i mogą być stopniowo pobierane przez rośliny.
Związki humusowe mogą wiązać ponadto jony fosforanowe oraz tworzyć kompleksy z żelazem i glinem, co sprzyja utrzymaniu fosforu w formach dostępnych dla roślin.
Próchnica ma także zdolność adsorpcji metali ciężkich oraz niektórych substancji biologicznie czynnych, np. pozostałości pestycydów, co może ograniczać ich mobilność w glebie.
Należy również wspomnieć, że próchnica odgrywa ważną rolę w regulacji klimatu, ponieważ stanowi jeden z największych lądowych magazynów C-org. Wzrost zawartości próchnicy w glebie sprzyja sekwestracji dwutlenku węgla (CO₂), ograniczając jego ilość w atmosferze i łagodząc skutki zmian klimatycznych.
Znaczenie stabilnej materii organicznej i procesów biologicznych zachodzących w glebie szerzej przedstawiono w artykule Co buduje żyzność gleby? Sama słoma i międzyplony nie wystarczą, przygotowanym przez dr inż. Adelę Maziarek.
Dalsza część artykułu pod materiałem wideo:
Wpływ uprawy buraka cukrowego na bilans węgla i próchnicy
Burak cukrowy należy do roślin okopowych, którym przypisuje się ujemny wpływ na zawartość materii organicznej (próchnicy) w glebie.
Dla pełnego zrozumienia wpływu uprawy buraka cukrowego na MOG należy rozróżnić dwa poziomy bilansu:
- bilans biologiczny węgla, czyli ile węgla (C-org) zostanie związane przez roślinę i jaka część trafia do gleby;
- bilans próchnicy, czyli jaka część dopływającego do gleby węgla (C-org) ma szansę przejść do względnie trwałej materii organicznej gleby (MOG/próchnicy).
Burak cukrowy wytwarza dużą biomasę, co oznacza równocześnie, że akumuluje duże ilości węgla.
Zakładając zawartość węgla (C-org) w suchej masie korzeni spichrzowych na poziomie 45%, a w liściach na poziomie 40%, to akumulacja węgla w tych organach dla plonów 70 ton korzeni spichrzowych i 42 tony liści wraz z główkami wyniesie odpowiednio 7560 i 2520 kg C/ha.
Uwzględniając ponadto masę drobnych korzeni (około 7% plonu korzeni spichrzowych), to całkowita ilość węgla zakumulowana w roślinach buraka cukrowego dla założonego plonu osiągnie 10 643 kg C/ha (Tab. 1). Dla plonu na poziomie 90 t/ha będzie to już około 13 700 kg C/ha.
Z tego prostego zestawiania wynika jeden bardzo ważny wniosek. Większość węgla z asymilacji dwutlenku węgla (CO2) jest odprowadzana z pola wraz z plonem korzeni. Pozostała część węgla zakumulowana w liściach, główkach korzeni i w postaci drobnych korzeni może trafić do gleby. Stanowi ona około 25–30% całkowitej ilości zakumulowanego węgla.
W tej puli szczególne znaczenie mają liście. Są one cennym źródłem materii organicznej (oraz składników pokarmowych roślin) i ich przyoranie pozwala częściowo zrekompensować negatywny wpływ uprawy buraka cukrowego na MOG.
W roku uprawy buraka cukrowego dopływa do gleby około 2,0–2,7 t C/ha, w zależności od poziomu plonowania i stosunku liście/korzenie. Natomiast udział drobnych korzeni w całkowitym dopływie C-org do gleby jest niewielki (Tab. 1).
W przypadku zbóż bilans jest zwykle korzystniejszy, ponieważ pozostawiają one rozbudowany system korzeniowy, a dodatkowo do gleby dopływa węgiel zakumulowany w ścierni. Przykładowo przychód węgla w uprawie pszenicy ozimej ze ścierni, korzeni i ich wydzielin wynosi około 1,6–1,8 t C/ha.
Dopływ węgla do gleby nie przekłada się automatycznie na ilość powstającej próchnicy. Tylko część węgla dostarczonego w resztkach roślinnych ulega humifikacji. O tym, ile próchnicy ostatecznie powstanie, decyduje szereg czynników środowiskowych oraz jakość materiału organicznego.
Znaczenie odpowiedniego przygotowania stanowiska oraz zagospodarowania resztek pożniwnych omówiono także w poradniku Uprawa i zbiór buraka cukrowego. Co decyduje o jakości plonu?. Przedstawiono w nim między innymi technologie uprawy konserwującej i pasowej, które mogą wspierać ochronę struktury gleby.
Liście buraka cukrowego mają zwykle węższy stosunek C:N i mniejszą zawartość ligniny niż słoma pszenicy, przez co ulegają szybszemu rozkładowi i większa część węgla jest uwalniana do atmosfery w postaci CO₂. W konsekwencji ich współczynnik humifikacji jest mniejszy niż dla słomy zbóż.
Przyjmuje się, że z 1 tony suchej masy słomy (i ścierni) zbóż powstaje około 116 kg, a z 1 tony suchej masy liści buraka cukrowego około 80 kg węgla (C-org) w próchnicy (humusie).
Czyli uwzględniając przykład z Tabeli 1, po wprowadzeniu do gleby 2520 kg węgla w masie nadziemnej powstanie teoretycznie 504 kg węgla w próchnicy na 1 ha (po przeliczeniu 867 kg MOG/ha). W przeciwnym razie, bez przyorania liści, roczne straty MOG po uprawie buraka cukrowego mogą wynosić od 760 do 1840 kg C/ha (czyli 1,31–3,16 ton MOG/ha).
Tab. 1. Plon korzeni, zawartość i bilans biologiczny węgla w uprawie buraka cukrowego
| Część buraka cukrowego | Plon, świeża masa [t/ha] | Zawartość suchej masy [%] | Plon, sucha masa [t/ha] | Zawartość węgla (C) w s.m. [%] | Węgiel [kg C/t świeżej masy] | Węgiel w biomasie [kg C/ha] |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Korzenie spichrzowe | 70,0 | 24 | 16,8 | 45 | 108,0 | 7560 |
| Liście wraz z główkami korzeni | 42,0 | 15 | 6,3 | 40 | 60,0 | 2520 |
| Drobne korzenie pozostające w glebie i wydzieliny korzeniowe | 5,0 | 25 | 1,25 | 45 | 112,5 | 563 |
| Razem | 117,0 | — | 24,35 | — | — | 10643 |
Źródło: opracowanie własne
Jak oblicza się bilans materii organicznej w glebie?
Istota metody sprowadza się do porównania masy substancji organicznej (lub masy węgla) wnoszonej do gleby z masą traconą wskutek tzw. oddychania glebowego, erozji oraz wynoszenia biomasy z pola.
Saldo bilansu oblicza się z użyciem współczynników (ekwiwalentów) reprodukcji i degradacji substancji organicznej. Współczynniki te pokazują, czy dana uprawa zwiększa, czy zmniejsza zasoby glebowej materii organicznej (lub węgla).
Wartości współczynników reprodukcji są znacznie niższe niż całkowita ilość węgla wniesiona do gleby w postaci resztek po zbiorze, bowiem tylko niewielka część węgla z biomasy przekształca się w trwałą materię organiczną gleby – próchnicę.
W polskim doradztwie rolniczym najczęściej wykorzystuje się współczynniki według metodyki Eicha i Kundlera. Dla roślin uprawnych o dużym znaczeniu gospodarczym (okopowe, zboża, oleiste) są przypisane ujemne wartości współczynników. Dla nawozów naturalnych i organicznych oraz niektórych roślin (np. dla lucerny i traw w uprawie polowej) współczynniki są dodatnie.
Więcej informacji dotyczących powyższej metodyki można znaleźć na stronach internetowych Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie:
- Znaczenie materii organicznej w glebie oraz działania agrotechniczne wspomagające jej utrzymanie,
- Zagadnienia Doradztwa Rolniczego.
Nowsze wartości współczynników degradacji i reprodukcji materii organicznej można znaleźć w niemieckiej metodyce VDLUFA (niem. Verband Deutscher Landwirtschaftlicher Untersuchungs- und Forschungsanstalten). Ich wartości zależą nie tylko od rośliny uprawnej, ale także od kultury gleby, wykorzystania azotu i innych czynników (Tab. 2).
Tab. 2. Współczynniki degradacji glebowej materii organicznej dla roślin uprawnych
| Grupa roślin/gatunek | Degradacja materii glebowej [t MOG*/ha/rok] | ||
|---|---|---|---|
| Niska | Średnia | Wysoka | |
| Wartości dla gleb w dobrej kulturze, plony ograniczone azotem, wilgotnością gleby | Gleba w dobrej kulturze, zrównoważona gospodarka mineralna | Gleba w niskiej kulturze, ukierunkowanie na wykorzystanie azotu glebowego | |
| Burak cukrowy i pastewny | 1,31 | 2,24 | 3,16 |
| Ziemniak, warzywa kapustne, por, seler, ogórek, cukinia, pomidor | 1,31 | 1,72 | 2,13 |
| Kukurydza – ziarno i kiszonka, cykoria, papryka, czosnek, marchew, itp. | 0,96 | 1,38 | 1,79 |
| Zboża, oleiste, fasola szparagowa, groszek zielony, cebula, pietruszka, zioła | 0,48 | 0,69 | 0,86 |
* Współczynniki dotyczą ogółem materii glebowej (MOG), stąd w celu przeliczenia na C w próchnicy (humusie) wartości należy pomnożyć przez 0,58.
Źródło: VDLUFA
Czy burak cukrowy rzeczywiście przyczynia się do utraty próchnicy?
Burak cukrowy należy do roślin okopowych, którym przypisano największy negatywny wpływ na MOG/humus w glebie. Należy jednak pamiętać, że zawarte w Tabeli 2 współczynniki dotyczą uprawy bez przyorania liści, gdyż autorzy założyli opcję ich wywozu poza pole.
Niższe wartości współczynników degradacji określają takie zapotrzebowanie na substancję organiczną, które jest niezbędne do utrzymania dobrej kultury gleby oraz zachowania jej funkcji, ale bez celu odbudowy zapasów węgla.
Wartości średnie współczynników uwzględniają większe zapotrzebowanie na substancję organiczną, np. w celu dalszego wspierania funkcji gleby i budowy żyzności gleby.
Generalnie, średnie wartości współczynników degradacji są zalecane dla dobrze prowadzonego gospodarstwa i do standardowych obliczeń.
Wartości górne odpowiadają zapotrzebowaniu niezbędnemu do poprawy gleb znajdujących się w złym stanie kultury (np. terenów rekultywowanych) oraz systemów uprawy wykazujących wysokie zapotrzebowanie na próchnicę przy rezygnacji z nawożenia mineralnego, zwłaszcza mineralnych nawozów azotowych (np. rolnictwo ekologiczne).
Międzyplony w uprawie buraka cukrowego – wpływ na bilans próchnicy
Bilans wykonuje się w układach wieloletnich, w ogniwach lub dla całego płodozmianu, ponieważ ostateczny efekt uprawy konkretnego gatunku zależy od wszystkich roślin uprawianych w płodozmianie. Dodatni wpływ na bilans wywiera uprawa roślin bobowatych, traw i międzyplonów (Tab. 3).
Zalecane jako międzyplony gatunki jak gorczyca biała i facelia błękitna poprawiają strukturę gleby i jednocześnie ograniczają populację szkodników. Mało znany krokosz barwierski sięga głęboko korzeniami w glebę, doskonale ją spulchnia i bardzo dobrze sobie radzi w warunkach letniego niedoboru wody.



Dobór międzyplonów ma znaczenie nie tylko dla bilansu materii organicznej, ale również dla ograniczania występowania niektórych szkodników. Więcej na temat właściwości poszczególnych gatunków i ich wpływu na populację mątwika burakowego można przeczytać w artykule Międzyplony pod buraka cukrowego – które ograniczają mątwika?.
Po stronie przychodu materii organicznej (węgla) zestawia się oczywiście nawozy naturalne i organiczne. Są im przypisane tzw. współczynniki reprodukcji (odtwarzania) próchnicy w glebie.
W Tabeli 4 – dla ułatwienia obliczeń – wartości współczynników przedstawiono na 1 tonę świeżej biomasy.
Stąd o różnicach w wartościach współczynników między różnymi substancjami (nawozami) decyduje głównie zawartość w nich suchej masy.
Przykładem jest słoma – wyraźnie duża wartość współczynnika reprodukcji wynika głównie z małej wilgotności tego materiału w porównaniu przykładowo do obornika.
Tab. 3. Współczynniki reprodukcji glebowej materii organicznej dla roślin uprawnych
| Gatunek/grupa roślin | Reprodukcja [tony MOG*/ha] | |
|---|---|---|
|
Niski poziom plonów (< 50 t zielonki/ha) |
Wysoki poziom plonów (> 50 t zielonki/ha) |
|
| Bobowate wieloletnie, ich mieszanki z trawami, trawy w uprawie polowej – każdy rok użytkowania | 1,03 | 1,38 |
|
Rok wysiewu: – wsiewka – zasiew czysty wiosną – zasiew czysty latem |
0,34 0,69 0,17 |
0,52 0,86 0,26 |
| Bobowate na nasiona (wraz ze słomą i resztkami) | 0,28 | |
| Międzyplony ozime | 0,24 | |
| Międzyplony ścierniskowe | 0,17 | |
| Międzyplony – wsiewki | 0,43 | |
* Współczynniki dotyczą ogółem materii glebowej (MOG), stąd w celu przeliczenia na C w próchnicy (humusie) wartości należy pomnożyć przez 0,58.
Źródło: VDLUFA
Tab. 4. Współczynniki reprodukcji (odtwarzania) próchnicy w glebie dla różnych nawozów i materiałów organicznych
| Nawozy naturalne i organiczne | Zawartość suchej masy [%] |
Współczynnik reprodukcji [kg C/t świeżej masy] |
Współczynnik reprodukcji [t MOG*/t świeżej masy] |
|
|---|---|---|---|---|
| Obornik | Świeży | 20 30 |
28 40 |
0,048 0,069 |
| Przefermentowany | 25 35 |
40 56 |
0,069 0,096 |
|
| Gnojowica | Trzody chlewnej | 4 8 |
4 8 |
0,007 0,014 |
| Bydlęca | 4 10 |
6 12 |
0,010 0,021 |
|
| Kurzeniec (bez ściółki) | 15 25 |
12 22 |
0,021 0,038 |
|
| Odpady na kompost |
Surowe, nieprzerobione Świeży kompost Gotowy kompost |
20 30 40 |
30 40 46 |
0,052 0,069 0,079 |
| Materiał roślinny |
Słoma Nawozy zielone Liście buraka Zielonka z trawy |
86 10 10 20 |
100 8 8 16 |
0,172 0,014 0,014 0,028 |
| Osad ściekowy |
Po fermentacji Stabilizowany wapnem |
10 20 |
8 16 |
0,014 0,028 |
* Współczynniki dotyczą ogółem materii glebowej (MOG), stąd w celu przeliczenia na C w próchnicy (humusie) wartości należy pomnożyć przez 0,58.
Źródło: VDLUFA, modyfikacja własna
Bilans próchnicy w płodozmianie z burakiem cukrowym – cztery warianty
Bilanse pozwalają zidentyfikować systemy produkcji prowadzące do utrzymania, zwiększenia lub spadku zasobów próchnicy oraz wspierają dobór praktyk sprzyjających sekwestracji węgla i zachowaniu żyzności gleby.
W niniejszym artykule porównano cztery warianty zarządzania materią organiczną na polu – różniące się sposobem zagospodarowania plonu ubocznego, uprawy międzyplonu i stosowaniem obornika:
- A – bez przyorania słomy zbóż i bez międzyplonu,
- B – z przyoraniem słomy zbóż i międzyplonem ścierniskowym,
- C – bez przyorania słomy zbóż, z międzyplonem ścierniskowym i obornikiem,
- D – bez przyorania słomy pszenicy, z międzyplonem ścierniskowym i obornikiem.
Prawidłowy płodozmian ma znaczenie nie tylko dla bilansu próchnicy, lecz także dla ograniczania presji chorób i szkodników oraz zachowania dobrej struktury gleby. Praktyczne wskazówki dotyczące zmianowania, doboru przedplonów i przygotowania stanowiska przedstawiono w poradniku Uprawa buraka cukrowego krok po kroku.
Niezależnie od wariantu, zestaw roślin głównych w płodozmianie jest taki sam: pszenica ozima – burak cukrowy – jęczmień jary – rzepak ozimy (Tab. 5). Do obliczeń wybrano przeciętne wartości współczynników degradacji próchnicy. W każdym wariancie założono, że słoma rzepaku jest przyorywana.
W wariancie A jest ona jedynym dodatkowym źródłem materii organicznej (nie licząc oczywiście masy korzeniowej i ścierni zbóż oraz liści buraka cukrowego). W wariancie B słoma zbóż jest przyorywana, a dodatkowo uprawiany jest międzyplon. Z kolei w wariantach C i D stosowany jest obornik w zwyczajowej dawce 30 t/ha.
Jak wynika z tabeli, najgorszy bilans materii organicznej uzyskano w wariancie A. Brak słomy z uprawy zbóż, międzyplonu i obornika prowadzi do systematycznego ubytku próchnicy. Przyoranie słomy rzepaku jest niewystarczające. Z kolei w wariancie B przyoranie słomy zbóż i wprowadzenie międzyplonów wyraźnie poprawia bilans, ograniczając straty materii organicznej względem wariantu A.
Uwzględnienie obornika w obliczeniach miało największy dodatni wpływ na zawartość MOG. Biorąc pod uwagę współczynnik humifikacji na poziomie 0,069 dla 1 tony świeżej masy nawozu o zawartości 25% suchej masy, teoretycznie jego stosowanie zwiększy zapasy MOG o 2,07 t/ha (lub 1200 kg C/ha). W rezultacie stosowanie obornika i dodatkowo uprawa międzyplonu praktycznie równoważy bilans (wariant C).
Jednak tylko w wariancie D, w którym zaplanowano jeszcze słomę jęczmienia do przyorania, saldo bilansu było dodatnie (+0,139 t MOG/ha/rok), co oznacza możliwość nie tylko utrzymania, ale także poprawę zawartości próchnicy w glebie.
Dane przedstawione w Tabeli 5 mają charakter przykładowy i szacunkowy. Pokazują możliwy kierunek zmian bilansu materii organicznej w glebie w zależności od sposobu zagospodarowania słomy czy nawożenia obornikiem.
Nie należy traktować podanych wartości jako dokładnych wyników, które wystąpią w każdym gospodarstwie. Wartości współczynników degradacji i reprodukcji MOG są bowiem odzwierciedleniem przeciętnych warunków. Najlepszą miarą zmian zawartości MOG w glebie pozostaje analiza chemiczna.
Tab. 5. Bilans materii organicznej (tony materii organicznej, MOG) w przykładowym płodozmianie z burakiem cukrowym – gleba w dobrej kulturze, zrównoważona gospodarka mineralna. Słoma rzepaku zawsze przyorywana, a pszenicy i jęczmienia opcjonalnie
| Roślina/uprawa | A. Bez przyorania słomy zbóż i bez międzyplonu | B. Z przyoraniem słomy zbóż i z międzyplonem ścierniskowym | C. Bez przyorania słomy zbóż, z międzyplonem ścierniskowym i obornikiem | D. Bez przyorania słomy pszenicy, z międzyplonem ścierniskowym i obornikiem | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Współczynnik degradacji lub reprodukcji [t/ha] | Ogółem degradacja lub reprodukcja [t/ha] | Współczynnik degradacji lub reprodukcji [t/ha] | Ogółem degradacja lub reprodukcja [t/ha] | Współczynnik degradacji lub reprodukcji [t/ha] | Ogółem degradacja lub reprodukcja [t/ha] | Współczynnik degradacji lub reprodukcji [t/ha] | Ogółem degradacja lub reprodukcja [t/ha] | |
|
Pszenica ozima – ziarno 8 t/ha – słoma 7 t/ha Międzyplon ścierniskowy |
-0,69 0 0 |
-0,69 0 0 |
-0,69 0,172 0,17 |
-0,69 1,204 0,17 |
-0,69 0 0,17 |
-0,69 0 0,17 |
-0,69 0 0,17 |
-0,69 0 0,17 |
|
Burak cukrowy – plon korzeni 70 t/ha – plon liści 40 t/ha Obornik, 30 t/ha |
-2,24 0,014 — |
-2,24 0,56 — |
-2,24 0,014 — |
-2,24 0,56 — |
-2,24 0,014 0,069 |
-2,24 0,56 2,07 |
-2,24 0,014 0,069 |
-2,24 0,56 2,07 |
|
Jęczmień jary – ziarno 5 t/ha – słoma 5 t/ha |
-0,69 0 |
-0,69 0 |
-0,69 0,172 |
-0,69 0,86 |
-0,69 0 |
-0,69 0 |
-0,69 0,172 |
-0,69 0,86 |
|
Rzepak ozimy – ziarno 3,5 t/ha – słoma 7 t/ha |
-0,69 0,172 |
-0,69 1,204 |
-0,69 0,172 |
-0,69 1,204 |
-0,69 0,172 |
-0,69 1,204 |
-0,69 0,172 |
-0,69 1,204 |
| Saldo bilansu ogółem dla 4 lat [t/ha] | — | -2,556 | — | -0,312 | — | -0,306 | — | 0,554 |
| Saldo bilansu dla 1 roku [t/ha] | — | -0,637 | — | -0,078 | — | -0,077 | — | 0,139 |
Źródło: opracowanie własne
Czy burak cukrowy musi zubażać glebę w próchnicę? Wnioski
Burak cukrowy od kilkudziesięciu lat jest postrzegany jako roślina ujemnie wpływająca na bilans materii organicznej w glebie. Współczesne badania pokazują, że nie jest to ocena całkowicie uzasadniona.
Wpływ buraka cukrowego na zasoby materii organicznej zależy przede wszystkim od sposobu gospodarowania resztkami pożniwnymi, obecności międzyplonów, nawożenia organicznego oraz całej struktury płodozmianu.
Dlatego w praktyce nie można przyjmować ogólnej zasady, że uprawa buraka cukrowego zawsze prowadzi do utraty próchnicy. Kluczowe znaczenie ma sposób włączenia buraka cukrowego do całego zmianowania.
Negatywny bilans można ograniczyć lub zrównoważyć przez pozostawianie liści na polu, uprawę międzyplonów przed burakiem cukrowym, stosowanie obornika, słomy i innych nawozów organicznych. Trzeba mieć również na uwadze, że dodatni bilans MOG jest pożądany, jednak powinien być umiarkowany i osiągany w sposób zrównoważony.
Celem nie jest maksymalne gromadzenie biomasy, lecz trwały wzrost zasobów próchnicy przy wysokiej efektywności wykorzystania azotu i minimalizacji jego strat do środowiska. W tym sensie dodatni bilans węgla i zrównoważona gospodarka azotem nie są sprzeczne, lecz stanowią dwa komplementarne filary tzw. rolnictwa regeneratywnego.
Ponadto, prawidłowe zarządzanie węglem w płodozmianach z burakiem cukrowym obejmuje nie tylko równoważenie strat węgla w wyniku „oddychania” gleby, ale także regulację odczynu (pH), uprawę bezorkową, ochronę bioróżnorodności mikroorganizmów glebowych oraz zrównoważone nawożenie azotem.
Przykładem praktycznego podejścia do ochrony struktury gleby jest uprawa pasowa buraka cukrowego. Jej zastosowanie oraz znaczenie pozostawiania materii organicznej na polu przedstawiono w relacji Kilkuset plantatorów, dwa kombajny i uprawa pasowa. Dzień Pola w Sokołowie.

