Bardzo duże niedobory nawozów naturalnych, bądź też utrudniona z wielu względów ich dostępność, a także powiązany z tym coraz bardziej ujemny bilans materii organicznej w glebie przyczyniają się do częstszego stosowania jako nawozu słomy zbóż, liści buraków i międzyplonów.
Autor: dr hab. Mirosław Nowakowski, prof. IHAR-PIB, Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin – Państwowy Instytut Badawczy, Oddział Bydgoszcz
Wykorzystanie nawozowe słomy zbóż jest ograniczone z uwagi na stosowanie jej także na cele energetyczne, a przyoranie liści buraka sprzyja porażaniu buraka przez patogeny. Sytuacja ta wpłynęła na wzrost zainteresowania nauki i praktyki nawozowym i sanitarnym oddziaływaniem międzyplonów, które są we współczesnym rolnictwie bardzo konkurencyjnym rozwiązaniem, pod względem logistycznym i finansowym, w odniesieniu do obornika.
Bardzo dobre efekty obserwuje się po ulokowaniu w płodozmianie przed burakiem cukrowym międzyplonu ścierniskowego. Wysiewa się ten międzyplon zwykle po zbiorze zbóż i przeoruje jesienią, jako zielony nawóz. W uprawie konserwującej, w tym także pasowej, międzyplon pozostaje zazwyczaj na powierzchni pola przez okres zimowy aż do wiosny, gdy uprawia się płytko rolę przed wysiewem buraka.
Jakie korzyści dają międzyplony pod buraka cukrowego?
Znane są od dawna liczne zalety stosowania nawozów zielonych z międzyplonu ścierniskowego. Wymienione nawozy działają regenerująco, a następnie utrwalająco na zdolności produkcyjne gleby. Zwiększają skutecznie zawartość masy organicznej, która stymuluje aktywność biologiczną gleby i procesy wytwarzania próchnicy. Rejestruje się także usprawnienie struktury gleby w następstwie wymieszania z warstwą orną biomasy międzyplonu oraz poprzez głębokie, rozluźniające glebę działanie systemu korzeniowego.
W plonie międzyplonów gromadzone są składniki pokarmowe, które po jego przyoraniu i mineralizacji udostępniane są roślinie następczej. Występuje także poprawa stanu fitosanitarnego gleby w efekcie zahamowania rozwoju populacji mątwika burakowego (następstwo uprawy odmian antymątwikowych) i działania allelopatycznego – odchwaszczającego.
Mulcze z międzyplonu gorczycy białej i/lub rzodkwi oleistej przyczyniają się do ochrony roli przed erozją wodną i wietrzną oraz przed stratami poprzez wymywanie składników mineralnych (azot i potas). Więcej wody z opadów z okresu jesienno-zimowego zatrzymywanych jest wówczas w glebie, czyli zwiększa się jej retencyjność. Użycie wymienionych międzyplonów poprawia zdrowotność roślin poprzez zmniejszenie ryzyka wystąpienia zgorzeli siewek i chorób liści.
Uprawa międzyplonu o działaniu sanitarnym i nawozowym dobrze wpisuje się w założenia integrowanej i regeneracyjnej uprawy, podczas której powinno się w pierwszej kolejności wykorzystywać wszystkie dostępne naturalne i biologiczne metody przyczyniające się do optymalizacji ochrony roślin, zaopatrzenia ich w składniki pokarmowe i poprawy właściwości produkcyjnych gleby.
Dalsza część artykułu pod materiałem wideo
Które międzyplony ograniczają mątwika burakowego?
Do uprawy w międzyplonie ścierniskowym nadają się rośliny szybko wschodzące, o dużej dynamice przyrostu biomasy, dobrze zacieniające rolę i wytwarzające łatwo rozkładającą się w glebie biomasę. Takimi cechami odznaczają się rośliny kapustowate (dawniej krzyżowe):
- gorczyca biała,
- rzodkiew oleista,
- Rzepa ścierniskowa,
- perko,
a z innych rodzin – facelia błękitna i słonecznik pastewny.
Najpopularniejszym gatunkiem preferowanym w międzyplonie ścierniskowym jest gorczyca biała, charakteryzująca się dużą wytrzymałością na suszę, co decyduje o jej największej wierności plonowania w grupie roślin międzyplonowych i oleistych. Nieznacznie większe wymagania pod względem jakości gleby i jej zasobów wilgoci ma rzodkiew oleista, ale produkuje więcej biomasy od gorczycy i jest skuteczniejsza w ograniczaniu liczebności nicieni.
Gatunkiem, na który warto zwrócić uwagę, dosyć często wykorzystywanym w międzyplonie, jest facelia błękitna. Jest to roślina niespokrewniona z żadnym innym ważnym gospodarczo gatunkiem rolniczym, a zatem roślina nieżywicielska dla mątwika i większości innych organizmów chorobotwórczych.
Obecnie zaleca się stosowanie mieszanek dwu lub więcej gatunków roślin, jako międzyplonu o uniwersalnym lub ukierunkowanym gatunkowo, pozytywnym działaniu na określoną roślinę następczą. W składzie mieszanek występują wymienione już rośliny sanitarne, a także przedstawiciele rodziny bobowatych grubonasiennych i drobnonasiennych oraz inne gatunki, których korzenie dobrze penetrują i poprawiają strukturę gleby.
Oddziaływanie antymątwikowe
Liczba odmian gorczycy białej i rzodkwi oleistej, które oprócz walorów nawozowych, odznaczają się także oddziaływaniem antymątwikowym, zwiększa się co roku. Odmiany te stosuje się w międzyplonie ścierniskowym w lokalizacjach z dużą koncentracją produkcji buraka, a zatem tam, gdzie występuje silne zagęszczenie populacji mątwika burakowego w glebie. Uprawa odmian antymątwikowych przyczynia się do redukcji populacji nicieni w glebie o 30–40%. Im dłuższy będzie okres wegetacji wymienionych roślin, przy przeciętnych warunkach pogodowych, tym można oczekiwać lepszego efektu antymątwikowego.
Odmiany gorczycy białej a mątwik burakowy
Informacje o odmianach gorczycy białej, rzodkwi oleistej i innych gatunkach roślin międzyplonowych zawarte są na stronie