Nowoczesny kombajn do buraków cukrowych potrafi podczas jednego przejazdu usunąć liście, wykopać korzenie, oczyścić je z ziemi i zgromadzić w zbiorniku nawet kilkadziesiąt ton surowca. Największe maszyny dysponują silnikami o mocy przekraczającej 700 KM, a ich zakup stanowi wielomilionową inwestycję. Jak działają kombajny buraczane, czym różnią się poszczególne konstrukcje i na co zwrócić uwagę przy wyborze maszyny?
Zbiór buraków cukrowych należy do najbardziej wymagających prac polowych. Korzenie trzeba wydobyć z gleby, ograniczając ich uszkodzenia i straty, a jednocześnie usunąć nadmiar ziemi oraz pozostałości liści. Cały proces powinien przebiegać możliwie szybko, szczególnie podczas krótkich okien pogodowych jesienią.
Współczesne kombajny buraczane łączą kilka operacji w jednym przejeździe. Wyposażane są w systemy automatycznego prowadzenia po rzędach, regulacji głębokości wyorywania, oczyszczania korzeni i kontroli pracy poszczególnych zespołów. Ich wydajność zależy jednak nie tylko od mocy silnika czy pojemności zbiornika, ale również od warunków glebowych, plonu i organizacji transportu.
Jak działa kombajn do buraków cukrowych?
Podstawowym zadaniem kombajnu buraczanego jest wydobycie korzeni z gleby i przygotowanie ich do transportu lub składowania. W nowoczesnych maszynach proces ten odbywa się w kilku następujących po sobie etapach.
Najpierw zespół ogławiający lub odliściający usuwa liście buraków. Następnie elementy wyorujące podważają korzenie i wyciągają je z gleby. W kolejnych zespołach roboczych buraki są oczyszczane z ziemi i pozostałości roślinnych, po czym trafiają do zbiornika lub bezpośrednio na środek transportowy.
W zależności od konstrukcji kombajnu stosuje się między innymi:
- rozdrabniacze liści i ogławiacze;
- lemieszowe lub kołowe zespoły wyorujące;
- wałki i gwiazdy czyszczące;
- przenośniki taśmowe i elewatory;
- zbiorniki na korzenie;
- przenośniki wyładunkowe.
Duże znaczenie ma odpowiednie dopasowanie ustawień poszczególnych elementów do warunków zbioru. Zbyt głęboka praca zespołu wyorującego zwiększa ilość pobieranej ziemi i zapotrzebowanie na energię, natomiast zbyt płytka może powodować pozostawianie korzeni w glebie lub ich uszkadzanie.
Nieprawidłowe ogławianie również prowadzi do strat. Zbyt niskie cięcie usuwa część wartościowego korzenia, a niewystarczające może pozostawiać nadmierną ilość części liściowych.
Dalsza część artykułu pod materiałem wideo:
Jakie są rodzaje kombajnów do zbioru buraków?
Maszyny wykorzystywane do zbioru buraków cukrowych różnią się konstrukcją, sposobem napędu, liczbą zbieranych rzędów i organizacją pracy.
Kombajny samojezdne
To najbardziej zaawansowana grupa maszyn przeznaczonych do zbioru buraków na dużych powierzchniach.
Kombajn samojezdny posiada własny silnik, układ jezdny, kabinę operatora oraz zespoły robocze. Może jednocześnie usuwać liście, wyorywać korzenie, oczyszczać je i transportować do zbiornika.
W Polsce powszechnie wykorzystywane są konstrukcje sześciorzędowe, choć dostępne są także maszyny z szerszymi zespołami wyorującymi.
Największą zaletą kombajnów samojezdnych jest możliwość połączenia kilku operacji i uzyskania wysokiej wydajności. Ich ograniczeniem pozostaje wysoka cena zakupu, koszt utrzymania oraz znaczna masa.
Kombajny ciągnione i maszyny współpracujące z ciągnikiem
Alternatywą dla dużych maszyn samojezdnych są konstrukcje ciągnione lub zestawy maszyn współpracujących z ciągnikiem rolniczym. W zależności od rozwiązania poszczególne operacje mogą być wykonywane oddzielnie lub przez jedną maszynę.
Takie systemy mogą być wykorzystywane w mniejszych gospodarstwach, na niewielkich powierzchniach uprawy lub tam, gdzie zakup dużego kombajnu samojezdnego jest ekonomicznie nieuzasadniony.
Ich wydajność i zapotrzebowanie na obsługę zależą jednak od konkretnej konstrukcji i liczby wykonywanych przejazdów.
Kombajn 6-rzędowy czy 9-rzędowy? Co wpływa na wydajność?
Jednym z najważniejszych parametrów maszyny jest liczba rzędów zbieranych podczas jednego przejazdu. W przypadku buraków uprawianych w rozstawie 45 cm kombajn sześciorzędowy obejmuje sześć rzędów, czyli nominalnie 2,70 m szerokości roboczej.
Maszyna dziewięciorzędowa przy takim samym rozstawie pracuje na szerokości 4,05 m. Większa liczba rzędów umożliwia zebranie większej powierzchni podczas jednego przejazdu, ale nie oznacza automatycznie proporcjonalnego wzrostu wydajności godzinowej.
Znaczenie mają również prędkość robocza, plon korzeni, warunki glebowe, sprawność zespołów czyszczących i organizacja odbioru surowca.
Przykładowo kombajn sześciorzędowy pracujący z prędkością 6 km/h ma teoretyczną wydajność powierzchniową około 1,62 ha/h przy rozstawie rzędów 45 cm. W praktyce rzeczywisty wynik będzie niższy z powodu nawrotów, rozładunku, zmian prędkości i innych przerw.
Przy plonie 80 t/ha taka wydajność teoretyczna odpowiadałaby około 130 tonom korzeni na godzinę. Jest to jednak obliczenie orientacyjne, a nie deklarowana wydajność konkretnego modelu.
ROPA, HOLMER i GRIMME – popularne kombajny buraczane
Na europejskim rynku kombajnów do buraków cukrowych ważną pozycję zajmują marki ROPA, HOLMER i GRIMME. Każdy z producentów rozwija własne rozwiązania dotyczące wyorywania, oczyszczania i ochrony gleby.
ROPA Tiger 6S
ROPA Tiger 6S to samojezdny, trzyosiowy kombajn buraczany przeznaczony do intensywnej pracy podczas kampanii.
Maszyna jest wyposażona w silnik Volvo Penta o pojemności 16,12 l, osiągający moc 796 KM. Producent stosuje hydrauliczny układ podwozia oraz rozwiązania automatycznie dopasowujące wysokość pracy odliściacza i głębokość wyorywania. Duży nacisk położono na utrzymanie stabilności maszyny, trakcję i ograniczanie niekorzystnego oddziaływania ciężkiego kombajnu na glebę.
Poprzednikiem tej konstrukcji był ROPA Tiger 6, zaprezentowany w październiku 2016 roku. Model oferował w najmocniejszej wersji 768 KM, a jego zbiornik mieścił około 30 ton korzeni. Więcej o historii, konstrukcji i rozwiązaniach technicznych tej maszyny opisaliśmy w artykule ROPA Tiger 6 – dane techniczne i historia modelu.
HOLMER Terra Dos 5
HOLMER Terra Dos 5 dostępny jest w wersjach dwuosiowej i trzyosiowej.
Model Terra Dos 5-30 posiada zbiornik o pojemności 30 m³, odpowiadającej według producenta około 21 tonom buraków. Większa wersja Terra Dos 5-40 oferuje zbiornik o pojemności 45 m³, mieszczący około 31 ton korzeni.
Maszyny wykorzystują system EasyLift, odpowiadający za automatyczne dopasowanie głębokości wyorywania poszczególnych rzędów. Ma to ograniczać uszkodzenia korzeni i niepotrzebne przemieszczanie gleby.
HOLMER oferuje również rozwiązania z szerszymi zespołami wyorującymi, przeznaczonymi do pracy na dużych powierzchniach.
GRIMME REXOR 6300
GRIMME REXOR 6300 jest sześciorzędowym, samojezdnym kombajnem do zbioru buraków. Maszyna została wyposażona w silnik Mercedes-Benz o mocy 653 KM i zbiornik na korzenie o pojemności 45 m³.
Zespół oczyszczania obejmuje między innymi siedem wałków spiralnych oraz gwiazdy czyszczące. Konstrukcja umożliwia regulację intensywności oczyszczania, co ma szczególne znaczenie przy zmieniającej się wilgotności i zwięzłości gleby.
Producent oferuje także nowoczesne systemy wspomagania operatora, regulacji pracy poszczególnych zespołów i monitorowania parametrów maszyny.
Porównanie wybranych kombajnów buraczanych
| Model | Moc silnika | Pojemność zbiornika | Wybrane cechy |
|---|---|---|---|
| ROPA Tiger 6S | 796 KM | Ponad 40 m³ | Trzy osie, hydrauliczne podwozie, automatyczna regulacja |
| HOLMER Terra Dos 5-30 | 652 KM | 30 m³ | Konstrukcja dwuosiowa, system EasyLift |
| HOLMER Terra Dos 5-40 | 652 KM | 45 m³ | Konstrukcja trzyosiowa, duży zbiornik |
| GRIMME REXOR 6300 | 653 KM | 45 m³ | Sześć rzędów, wałki i gwiazdy czyszczące |
Dane dotyczą wskazanych wersji maszyn i mogą zależeć od konfiguracji oraz roku produkcji. Pojemność zbiornika wyrażona w m³ nie jest równoznaczna ze stałą masą zgromadzonych buraków.
Ile kosztuje kombajn do buraków cukrowych?
Cena kombajnu buraczanego zależy przede wszystkim od producenta, modelu, roku produkcji, liczby przepracowanych godzin, wyposażenia i stanu technicznego. Największe samojezdne kombajny do zbioru buraków należą do najdroższych maszyn wykorzystywanych w produkcji roślinnej.
W przypadku nowych maszyn ceny zwykle ustalane są indywidualnie, zależnie od konfiguracji i warunków handlowych. Dlatego nie istnieje jeden uniwersalny cennik kombajnów do buraków cukrowych.
Przykładem skali wydatków może być oferowany na polskim rynku demonstracyjny GRIMME REXOR 6300 generacji IV z 2025 roku. W ogłoszeniu producenta maszynę wyceniono na 650 tys. euro netto.
Nie należy jednak traktować tej kwoty jako średniej ceny nowego kombajnu. Dotyczy ona konkretnego egzemplarza o określonym wyposażeniu i przebiegu.
Znacznie szerszy przedział cenowy występuje na rynku maszyn używanych. Starsze konstrukcje mogą być wielokrotnie tańsze od najnowszych modeli, ale ich zakup wiąże się z większym ryzykiem kosztownych napraw.
Przed podjęciem decyzji warto uwzględnić nie tylko cenę zakupu, ale także koszty finansowania, paliwa, części zamiennych, serwisowania oraz przechowywania maszyny poza sezonem.
Używany kombajn buraczany – na co zwrócić uwagę przed zakupem?
Zakup używanego kombajnu może być sposobem na ograniczenie początkowych wydatków, ale stan techniczny maszyny ma szczególnie duże znaczenie w przypadku sprzętu pracującego w trudnych warunkach jesiennych.
Podczas oględzin warto sprawdzić przede wszystkim:
- stopień zużycia lemieszy i elementów wyorujących;
- stan wałków i gwiazd czyszczących;
- zużycie przenośników, taśm i elewatorów;
- działanie układów hydraulicznych;
- stan silnika i układu napędowego;
- ogumienie i elementy podwozia;
- poprawność działania czujników i automatyki;
- szczelność przewodów i połączeń hydraulicznych;
- historię napraw oraz dostępność części.
Duże znaczenie ma także liczba przepracowanych hektarów, o ile została wiarygodnie udokumentowana. Sama liczba motogodzin nie zawsze odzwierciedla zużycie zespołów wyorujących i czyszczących.
Najlepiej oceniać maszynę podczas rzeczywistej pracy w polu. Pozwala to sprawdzić jakość ogławiania, ilość uszkodzonych korzeni, skuteczność oczyszczania i zachowanie układu jezdnego. Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku starszych maszyn, do których części zamienne są trudno dostępne lub wymagają długiego czasu oczekiwania.
Ile buraków może zebrać kombajn w ciągu godziny?
Wydajność zbioru zależy od wielu zmiennych i nie powinna być oceniana wyłącznie na podstawie mocy silnika.
Znaczenie mają:
- liczba zbieranych rzędów;
- prędkość robocza;
- wielkość plonu korzeni;
- wilgotność i zwięzłość gleby;
- stopień zachwaszczenia plantacji;
- pojemność zbiornika;
- czas potrzebny na rozładunek;
- dostępność przyczep i środków transportowych.
Przy wysokim plonie ograniczeniem może okazać się nie sam zespół wyorujący, lecz układ oczyszczania, pojemność zbiornika lub organizacja odbioru buraków.
Duży kombajn pracujący bez odpowiedniego zaplecza transportowego może często zatrzymywać się z pełnym zbiornikiem, co obniża rzeczywistą wydajność kampanii. Z tego powodu przy planowaniu zbioru należy analizować cały system logistyczny, a nie tylko parametry techniczne maszyny.
Jak ograniczyć straty podczas zbioru kombajnem buraczanym?
Nawet nowoczesny kombajn nie gwarantuje zbioru bez strat. Niewłaściwe ustawienie zespołów roboczych może prowadzić do pozostawiania korzeni na polu, ich łamania lub nadmiernego ogławiania.
Najczęstsze problemy obejmują zbyt głębokie ścinanie główek, nieprawidłową głębokość wyorywania, uszkadzanie korzeni oraz ich wypadanie z układu transportowego i czyszczącego.
Szczególnie ważne jest kontrolowanie jakości pracy maszyny przy zmianie warunków glebowych. Ustawienia odpowiednie na lekkiej, suchej glebie mogą nie sprawdzać się na stanowisku ciężkim i wilgotnym. Po przejeździe kombajnu warto skontrolować nie tylko powierzchnię pola, lecz również glebę, w której mogą pozostawać niewykopane korzenie.
W osobnym poradniku PPBC pokazujemy, jak policzyć straty za kombajnem buraczanym i ocenić, ile surowca pozostaje na hektarze. Regularna kontrola strat pozwala szybciej wykrywać problemy i korygować ustawienia maszyny, zanim zostanie zebrana większa część plantacji.
Czy ciężki kombajn do buraków powoduje ugniatanie gleby?
Nowoczesne kombajny buraczane mają znaczną masę własną, a po napełnieniu zbiornika obciążenie układu jezdnego dodatkowo wzrasta.
Praca takich maszyn na zbyt wilgotnej glebie może powodować koleinowanie i zagęszczenie głębszych warstw podłoża. Skutki mogą utrzymywać się również w kolejnych sezonach. Producenci stosują rozwiązania ograniczające to ryzyko, między innymi szerokie ogumienie, odpowiednie rozłożenie nacisków na osie i systemy pozwalające przemieszczać się po polu z przesuniętym torem jazdy kół.
W maszynach ROPA wykorzystywane są rozwiązania podwozia R-Soil Protect, natomiast inni producenci rozwijają własne systemy trakcji i ochrony gleby.
Nawet zaawansowane rozwiązania techniczne nie eliminują jednak ryzyka zagęszczenia gleby. Kluczowe pozostają jej wilgotność, obciążenie osi, ciśnienie w ogumieniu oraz liczba przejazdów.
Zakup kombajnu czy usługa zbioru buraków?
Nie każde gospodarstwo uprawiające buraki cukrowe potrzebuje własnego kombajnu. Zakup maszyny oznacza duży wydatek, który trzeba rozłożyć na odpowiednią liczbę hektarów i sezonów. Do kosztów utrzymania należy doliczyć między innymi amortyzację, finansowanie, serwis, części, ubezpieczenie, paliwo i pracę operatora.
W przypadku niewielkiej powierzchni uprawy korzystniejszym rozwiązaniem może być skorzystanie z usług wyspecjalizowanego przedsiębiorstwa.
Przy większych areałach lub prowadzeniu usług zbioru dla innych gospodarstw własny kombajn może zapewniać większą niezależność i lepszą kontrolę nad terminem prac.
Porównując oba rozwiązania, warto policzyć całkowity roczny koszt posiadania maszyny i podzielić go przez liczbę obsługiwanych hektarów. Do uzyskanej wartości należy dodać zmienne koszty pracy. Ostatecznie znaczenie ma nie tylko cena za hektar zbioru, ale również termin wykonania usługi, jakość pracy oraz straty korzeni.
Co dzieje się z burakami po opuszczeniu zbiornika kombajnu?
Zbiór mechaniczny jest tylko jednym z etapów przygotowania surowca do odbioru przez cukrownię.
Buraki po wykopaniu nadal oddychają i zużywają zgromadzony cukier. Uszkodzenia mechaniczne powstające podczas wyorywania, oczyszczania i transportu mogą zwiększać ryzyko strat podczas przechowywania. Dlatego ważna jest nie tylko wydajność kombajnu, ale również sposób rozładunku, ograniczenie uszkodzeń i odpowiednie przygotowanie miejsca składowania.
Praktyczne zalecenia dotyczące lokalizacji, kształtu i warunków przechowywania przedstawiamy w poradniku jak prawidłowo przygotować pryzmę buraków cukrowych. Dobrze przeprowadzony zbiór ułatwia późniejsze przechowywanie surowca i ograniczanie strat jakościowych przed dostawą do cukrowni.
Jaki kombajn do buraków cukrowych wybrać?
Wybór kombajnu powinien wynikać przede wszystkim z powierzchni uprawy, warunków glebowych, organizacji zbioru i możliwości finansowych gospodarstwa.
W dużych gospodarstwach oraz przedsiębiorstwach usługowych najważniejsze mogą być wydajność godzinowa, niezawodność i możliwość sprawnej obsługi wielu plantacji.
W mniejszych gospodarstwach większego znaczenia nabiera całkowity koszt zbioru, dostępność usług i opłacalność utrzymywania własnej maszyny.
Nie zawsze najbardziej wydajny lub najmocniejszy kombajn będzie rozwiązaniem ekonomicznie najlepszym. Przy porównywaniu maszyn warto zwrócić szczególną uwagę na jakość wyorywania, straty korzeni, skuteczność oczyszczania, zużycie paliwa, koszty serwisu i dostępność części zamiennych.
Dobry kombajn do buraków cukrowych to nie tylko maszyna, która potrafi zebrać dużo ton w krótkim czasie. Najważniejsze, aby robiła to przy możliwie niskich stratach, odpowiedniej jakości surowca i kosztach dostosowanych do skali gospodarstwa.
Źródła: ROPA – Tiger 6S, dane producenta i pokaz z 2026 roku; HOLMER – Terra Dos 5, charakterystyka techniczna; GRIMME – REXOR 6300, dane techniczne; GRIMME Marketplace – oferta REXOR 6300 GEN IV.
