Jeszcze kilkanaście lat temu wielu rolników uważało buraka cukrowego za roślinę dość odporną na niedobory wody. Dziś sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Coraz częstsze fale upałów, brak opadów w czerwcu i lipcu oraz gwałtowne skoki temperatur sprawiają, że susza stała się jednym z największych zagrożeń dla plonu i polaryzacji.
Największy problem polega na tym, że burak potrzebuje ogromnych ilości wody właśnie wtedy, gdy w Polsce najczęściej jej brakuje. Roślina intensywnie buduje korzeń i liście od czerwca do sierpnia. Jeśli w tym okresie pojawia się długotrwały deficyt wilgoci, plon może spaść nawet o kilkanaście lub kilkadziesiąt ton z hektara.
Dlatego nowoczesna uprawa buraka coraz bardziej przypomina zarządzanie wodą w glebie.
Wszystko zaczyna się od gleby
Największą przewagę podczas suszy mają plantacje prowadzone na glebach bogatych w próchnicę. To właśnie ona działa jak naturalny magazyn wody. Im wyższa zawartość materii organicznej, tym więcej wilgoci gleba potrafi zatrzymać po opadach.
Rolnicy osiągający stabilne plony coraz częściej ograniczają intensywną uprawę i skupiają się na poprawie struktury gleby. Ogromne znaczenie mają:
- stosowanie międzyplonów,
- pozostawianie resztek pożniwnych,
- regularne nawożenie organiczne,
- ograniczanie nadmiernego przesuszania gleby,
- unikanie zbyt głębokiej uprawy.
W praktyce różnica jest ogromna. Pole z dobrą strukturą potrafi utrzymać wilgoć przez wiele dni dłużej niż gleba zdegradowana i uboga w próchnicę.
Zagęszczona gleba blokuje korzenie
Jednym z najczęściej ignorowanych problemów jest nadmierne ugniatanie pola ciężkim sprzętem. Burak cukrowy tworzy bardzo głęboki system korzeniowy, ale tylko wtedy, gdy gleba nie stawia oporu.
Na polach z podeszwa płużną lub silnym zagęszczeniem korzenie nie mogą schodzić głębiej w poszukiwaniu wilgoci. W efekcie roślina szybciej reaguje na brak opadów, więdnie i ogranicza przyrost korzenia.
Dlatego coraz więcej plantatorów wykonuje głęboszowanie lub ogranicza przejazdy ciężkich maszyn po mokrej glebie.
Termin siewu może pomóc w walce z suszą
Wcześnie zasiane buraki zwykle lepiej wykorzystują zimowe zapasy wody i szybciej budują system korzeniowy. Dzięki temu łatwiej radzą sobie podczas pierwszych okresów suszy.
Opóźniony siew powoduje, że młode rośliny trafiają na wysokie temperatury i przesuszoną glebę już na początku rozwoju. W takich warunkach nawet dobre wschody nie gwarantują późniejszego sukcesu.
Doświadczeni rolnicy coraz częściej podkreślają, że kilka dni różnicy podczas siewu może jesienią oznaczać kilka ton plonu więcej.
Potas zwiększa odporność na brak wody
W ochronie buraka przed suszą ogromną rolę odgrywa odpowiednie nawożenie potasem. Ten składnik odpowiada za gospodarkę wodną rośliny i regulację aparatów szparkowych.
Buraki dobrze odżywione potasem dłużej utrzymują turgor liści i wolniej tracą wodę podczas upałów. Potas poprawia również transport cukrów i wspiera rozwój systemu korzeniowego.
Plantacje z niedoborem potasu często jako pierwsze pokazują objawy stresu wodnego. Liście szybciej więdną, a przyrost korzenia wyraźnie zwalnia.
Dlatego wysokie plony buraka bardzo trudno osiągnąć bez właściwego nawożenia tym składnikiem.
Liście muszą pozostać aktywne
Podczas suszy roślina i tak znajduje się pod ogromną presją. Jeśli dodatkowo pojawiają się choroby liści, burak traci zdolność efektywnej fotosyntezy.
Szczególnie niebezpieczny jest chwościk buraka. Choroba uszkadza aparat asymilacyjny i ogranicza produkcję cukru właśnie wtedy, gdy roślina najbardziej potrzebuje energii.
Dlatego skuteczna ochrona fungicydowa staje się elementem walki z suszą. Zdrowe liście dłużej pracują i pozwalają roślinie lepiej wykorzystać nawet niewielkie ilości dostępnej wody.
Międzyplony pomagają zatrzymywać wodę
Jeszcze kilka lat temu międzyplony traktowano głównie jako wymóg lub dodatkowy koszt. Dziś coraz więcej rolników zauważa, że ich znaczenie w ochronie gleby przed suszą jest ogromne.
Rośliny międzyplonowe poprawiają strukturę gleby, zwiększają ilość próchnicy i ograniczają erozję. Korzenie pozostawiają w ziemi naturalne kanały ułatwiające wnikanie wody po opadach.
Dodatkowo resztki roślinne ograniczają nagrzewanie się powierzchni pola i zmniejszają parowanie.
Na plantacjach prowadzonych w uproszczonych systemach uprawy bardzo często można zauważyć, że gleba dużo dłużej utrzymuje wilgoć nawet podczas wysokich temperatur.
Odmiana też ma znaczenie
Nie wszystkie odmiany buraka reagują na suszę tak samo. Jedne szybciej ograniczają wzrost i tracą liście, inne lepiej utrzymują aktywność podczas wysokich temperatur.
Dlatego coraz więcej plantatorów zwraca uwagę nie tylko na potencjał plonowania, ale również na tolerancję stresów środowiskowych.
Nowoczesne odmiany często lepiej wykorzystują wodę i szybciej regenerują się po okresowych niedoborach opadów.
Jednak nawet najlepsza genetyka nie zastąpi właściwej agrotechniki i dobrze przygotowanej gleby.
Nawadnianie staje się coraz bardziej opłacalne
W rejonach szczególnie narażonych na suszę część gospodarstw zaczyna inwestować w systemy nawodnieniowe. Jeszcze niedawno było to rzadkością w uprawie buraka cukrowego, dziś sytuacja powoli się zmienia.
Największe znaczenie ma nawadnianie w okresie intensywnego przyrostu korzenia. Nawet jedna dobrze wykonana dawka wody potrafi wyraźnie ograniczyć stres i poprawić późniejszy plon.
Problemem nadal pozostają wysokie koszty inwestycji i ograniczony dostęp do wody, dlatego wielu rolników skupia się przede wszystkim na zatrzymywaniu wilgoci w glebie.
Burak coraz mocniej pokazuje, kto dobrze gospodaruje wodą
Jeszcze kilka lat temu różnice między plantacjami często wynikały głównie z nawożenia lub ochrony. Dziś coraz większe znaczenie ma umiejętność zatrzymywania wody i ograniczania skutków suszy.
To właśnie dlatego dwa pola położone obok siebie mogą wyglądać zupełnie inaczej po trzech tygodniach bez deszczu. Na jednym liście nadal pozostają zielone i aktywne, a na drugim buraki zatrzymują wzrost i zaczynają gwałtownie tracić potencjał plonowania.
