Chwościk buraka, wywoływany przez grzyb Cercospora beticola, należy do najgroźniejszych chorób buraka cukrowego. Poraża przede wszystkim liście, ogranicza powierzchnię asymilacyjną roślin i może prowadzić do wyraźnego spadku plonu korzeni oraz zawartości cukru. Skuteczność ochrony zależy przede wszystkim od wczesnego rozpoznania objawów, właściwego terminu zabiegu i odpowiedniej rotacji substancji czynnych.
Pierwszymi objawami chwościka są niewielkie, szarobrązowe plamki otoczone charakterystyczną czerwoną lub brunatnoczerwoną obwódką. Początkowo pojawiają się przede wszystkim na starszych liściach.
Wraz z rozwojem infekcji plamy stają się coraz liczniejsze, łączą się ze sobą i prowadzą do zasychania fragmentów, a następnie całych liści. Roślina próbuje odbudować zniszczone ulistnienie, wykorzystując zgromadzone wcześniej asymilaty, w tym cukier. Przy silnym nasileniu choroby straty plonu korzeni mogą sięgać nawet 40%.
Objawy chwościka można pomylić między innymi z brunatną oraz bakteryjną plamistością liści. Dlatego przed wykonaniem zabiegu należy dokładnie rozpoznać przyczynę zmian widocznych na plantacji. Szczegółową charakterystykę choroby i wszystkich metod jej ograniczania przedstawia poradnik: chwościk buraka – objawy, odporność i skuteczne zwalczanie.
Kiedy wykonać pierwszy oprysk na chwościka?
W ochronie przed chwościkiem najważniejsza jest odpowiednio wczesna reakcja. Decyzję o wykonaniu pierwszego zabiegu należy podejmować na podstawie regularnych lustracji plantacji, rozwoju objawów oraz warunków sprzyjających infekcji.
Pierwszych zmian trzeba szukać przede wszystkim na starszych liściach. Pomocne może być również wysianie niewielkiej ilości buraka ćwikłowego w pobliżu plantacji buraka cukrowego. Objawy choroby często występują na nim wcześniej, dzięki czemu może pełnić funkcję rośliny wskaźnikowej.
Zabiegu nie należy odkładać do momentu, kiedy plamy są już widoczne na dużej części liści. Przy silnie rozwiniętej infekcji fungicyd może spowolnić rozwój choroby, ale nie odbuduje uszkodzonego ulistnienia ani utraconego potencjału plonowania.
Jaka pogoda sprzyja rozwojowi chwościka?
Największe ryzyko rozwoju chwościka występuje podczas ciepłej i wilgotnej pogody. Infekcji sprzyjają przede wszystkim:
- temperatura wynosząca około 20–30°C,
- wysoka wilgotność powietrza,
- długotrwałe zwilżenie liści,
- opady deszczu i intensywna rosa,
- zwarty, słabo przewietrzany łan.
W takich warunkach choroba może rozwijać się bardzo szybko. Szczególnie uważnie należy obserwować plantacje po zakryciu międzyrzędzi, gdy wewnątrz łanu dłużej utrzymuje się podwyższona wilgotność.
Czym zwalczać chwościka buraka?
Podstawą chemicznej ochrony plantacji są fungicydy dopuszczone do stosowania w buraku cukrowym. W produktach przeznaczonych do zwalczania chwościka wykorzystywane są między innymi substancje należące do różnych grup chemicznych, w tym:
- difenokonazol,
- tebukonazol,
- azoksystrobina,
- fenpropidyna.
Dobór preparatu powinien uwzględniać jego aktualną rejestrację, termin stosowania, okres karencji oraz substancje wykorzystane we wcześniejszych zabiegach. Przed każdą aplikacją należy sprawdzić aktualną etykietę środka ochrony roślin.
Nie należy opierać całego programu ochrony na jednej substancji czynnej ani na produktach o takim samym mechanizmie działania. Powtarzanie podobnych rozwiązań zwiększa presję selekcyjną i przyspiesza rozwój odporności Cercospora beticola.
Rotacja fungicydów ogranicza rozwój odporności
Odporność sprawcy chwościka na fungicydy jest jednym z najważniejszych problemów w ochronie buraka cukrowego. Samo stosowanie różnych nazw handlowych preparatów nie oznacza jeszcze prawidłowej rotacji. Dwa produkty mogą zawierać tę samą substancję czynną albo związki o jednakowym mechanizmie działania.
Dlatego przy planowaniu kolejnych zabiegów należy sprawdzać:
- substancje czynne znajdujące się w preparacie,
- grupy chemiczne, do których należą,
- mechanizmy działania według klasyfikacji FRAC,
- liczbę dopuszczonych aplikacji,
- substancje zastosowane podczas poprzednich zabiegów.
Najlepsze efekty daje przemienne stosowanie substancji o różnych mechanizmach działania oraz wykorzystywanie mieszanin zgodnie z zapisami aktualnych etykiet.
Ile zabiegów na chwościka może być potrzebnych?
Liczba zabiegów zależy od presji choroby, przebiegu pogody, podatności odmiany i planowanego terminu zbioru. Nie można zatem przyjąć jednego programu odpowiedniego dla każdej plantacji.
W warunkach sprzyjających infekcji pojedynczy zabieg może nie zapewnić wystarczająco długiej ochrony. Konieczne jest dalsze monitorowanie pola i reagowanie na ponowne pojawienie się objawów.
Szczególnego znaczenia nabiera ochrona plantacji przeznaczonych do późnego zbioru. Ich liście muszą zachować aktywność przez dłuższy czas, dlatego programu fungicydowego nie należy kończyć automatycznie w określonym miesiącu. Trzeba jednak bezwzględnie przestrzegać okresu karencji zastosowanych preparatów.
Czy preparaty miedziowe zastąpią fungicyd?
Preparaty miedziowe mogą wspierać ochronę profilaktyczną, jednak nie należy automatycznie traktować każdego produktu zawierającego miedź jako zamiennika zarejestrowanego fungicydu.
Znaczenie mają forma chemiczna miedzi, formulacja produktu, dawka oraz sposób rejestracji. Nawóz dolistny zawierający miedź pełni przede wszystkim funkcję żywieniową i nie jest odpowiednikiem środka ochrony roślin.
Więcej na temat różnic między produktami kontaktowymi, nawozami i tak zwaną miedzią systemiczną wyjaśnia artykuł: miedź systemiczna czy kontaktowa – fakty i mity o preparatach miedziowych.
Agrotechnika wspiera działanie fungicydów
Skuteczna ochrona przed chwościkiem nie powinna ograniczać się do wykonywania oprysków. Presję choroby pomagają zmniejszyć:
- co najmniej kilkuletnia przerwa w uprawie buraka na tym samym polu,
- właściwe zagospodarowanie resztek pożniwnych,
- unikanie zakładania plantacji obok pól, na których buraki rosły w poprzednim sezonie,
- likwidowanie miejsc po pryzmach,
- wybór odmian o wysokiej odporności na chwościka,
- regularne monitorowanie zdrowotności liści.
Patogen może przetrwać na porażonych resztkach roślinnych, dlatego płodozmian oraz właściwe przygotowanie stanowiska ograniczają ilość materiału infekcyjnego w kolejnych sezonach.
Jak skutecznie chronić buraki przed chwościkiem?
Skuteczny program ochrony powinien łączyć kilka elementów:
- regularne lustracje plantacji,
- prawidłowe rozpoznanie objawów,
- terminowe wykonanie pierwszego zabiegu,
- dobór fungicydów zgodnie z aktualnymi etykietami,
- rotację mechanizmów działania,
- uwzględnienie podatności odmiany,
- profilaktykę agrotechniczną.
Największym błędem jest oczekiwanie, aż choroba obejmie znaczną część ulistnienia. Ochrona rozpoczęta odpowiednio wcześnie pozwala dłużej zachować zdrowe i aktywne liście, a tym samym ograniczyć straty plonu korzeni i zawartości cukru.
