Odmiany buraka cukrowego 2026 – wyniki PDO i wybór odmiany

Jaką odmianę buraka cukrowego wybrać na sezon 2026? Pomocą dla plantatorów są wyniki porejestrowych doświadczeń odmianowych COBORU. Pokazują one nie tylko potencjał plonowania poszczególnych odmian, lecz także zawartość cukru, jakość wschodów oraz tolerancję na wybrane zagrożenia. Sprawdzamy, jak przebiegały doświadczenia PDO w 2025 roku i na co zwrócić uwagę przed zamówieniem nasion.

Nawet odmiana o bardzo wysokim potencjale plonowania nie zagwarantuje dobrego wyniku, jeżeli nie zostaną jej zapewnione odpowiednie warunki rozwoju. Znaczenie mają stanowisko, przebieg pogody, nawożenie oraz skuteczna ochrona plantacji przed chwastami, chorobami i szkodnikami.

Wybór odmiany jest więc jednym z pierwszych, ale nie jedynym elementem technologii. Pozostałe etapy przedstawia poradnik: uprawa buraka cukrowego krok po kroku.

Jak wybrać odmianę buraka cukrowego?

Przy wyborze odmiany nie należy kierować się wyłącznie plonem korzeni. Równie ważne są zawartość cukru, technologiczny plon cukru, stabilność wyników oraz dostosowanie odmiany do zagrożeń występujących na konkretnym polu.

Warto zwrócić uwagę na:

• plon korzeni;
• zawartość cukru;
• technologiczny plon cukru;
• równomierność i jakość wschodów;
• odporność na rizomanię;
• tolerancję na mątwika burakowego;
• zdrowotność liści;
• skłonność do tworzenia pośpiechów i burakochwastów;
• przydatność do wybranej technologii odchwaszczania;
• stabilność wyników w różnych lokalizacjach.

Na stanowiskach, na których stwierdzono obecność mątwika burakowego, szczególnego znaczenia nabiera tolerancja odmiany na tego nicienia. W gospodarstwach stosujących system Conviso Smart wybór jest natomiast związany z konkretną technologią ochrony przed chwastami.

Wynik uzyskany w jednej lokalizacji nie powinien być jedyną podstawą decyzji. Większą wartość mają odmiany, które osiągają dobre i stabilne rezultaty w różnych warunkach. Należy również uwzględnić listę odmian dostępnych w ramach kontraktacji z daną cukrownią.

Jak prowadzone są doświadczenia PDO buraka cukrowego?

W 2025 roku Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych kontynuował porejestrowe doświadczenia odmianowe buraka cukrowego. Ich celem jest dostarczenie plantatorom i przemysłowi cukrowniczemu niezależnych informacji ułatwiających dobór odmian zapewniających wysokie oraz stabilne plony.

Doświadczenia PDO są współfinansowane przez spółki cukrowe:

• Krajową Grupę Spożywczą S.A.;
• Nordzucker Polska S.A.;
• Pfeifer & Langen Polska S.A.;
• Südzucker Polska S.A.

Przedstawiciele spółek cukrowych wraz z przedstawicielami COBORU tworzą Zespół Roboczy ds. PDO Buraka Cukrowego. To właśnie ten zespół wskazuje odmiany przeznaczone do badań.

W 2025 roku doświadczeniami objęto 20 odmian wpisanych do Krajowego Rejestru. Wśród nich znalazło się 14 odmian nowo zarejestrowanych. Wszystkie miały deklarowaną odporność na rizomanię, natomiast 12 charakteryzowało się deklarowaną przez hodowców tolerancją na mątwika burakowego. Dwie badane odmiany były przeznaczone do technologii Conviso Smart.

Otoczki nasion wszystkich odmian zawierały insektycyd Force 20 CS.

Gdzie prowadzono doświadczenia?

Doświadczenia przeprowadzono w 11 stacjach i zakładach doświadczalnych. Ich lokalizacja była taka sama jak w poprzednich latach, co umożliwiło porównywanie wyników uzyskiwanych w zróżnicowanych warunkach glebowych i pogodowych.

Nasiona odmian zarejestrowanych przed 2025 rokiem pochodziły z partii handlowych dostępnych w magazynach cukrowni. Jeżeli nie było ich w magazynach, a także w przypadku odmian nowo zarejestrowanych, materiał siewny dostarczali bezpośrednio hodowcy.

Przed wysiewem nasiona zostały zakodowane. Nazwy odmian ujawniono dopiero po przeprowadzeniu analiz i opracowaniu wyników podczas grudniowego spotkania Zespołu Roboczego ds. PDO Buraka Cukrowego. Takie rozwiązanie miało zapewnić możliwie obiektywną ocenę.

W doświadczeniach stosowano ochronę chemiczną przeciwko chwościkowi buraka, a także odpowiednie herbicydy, insektycydy i fungicydy. Odmiany typu Conviso Smart traktowano herbicydami stosowanymi w technologii konwencjonalnej.

Kalibraż nasion wpływa na jakość siewu

Oprócz doświadczenia głównego prowadzono doświadczenia specjalne dotyczące kalibrażu nasion oraz skłonności odmian do tworzenia burakochwastów i pośpiechów. Oceniano w nich te same 20 odmian.

Badanie kalibrażu przeprowadzono w KHBC Straszków. Odpowiednia wielkość i wyrównanie nasion ułatwiają precyzyjny siew, a tym samym uzyskanie równomiernych wschodów i właściwej obsady plantacji.

We wszystkich badanych odmianach od 97 do 100% nasion mieściło się w pożądanym przedziale wielkości od 3,50 do 4,75 mm.

Kalibraż materiału siewnego jest tylko jednym z czynników wpływających na późniejszą obsadę. Istotne są również przygotowanie gleby, głębokość umieszczenia nasion oraz warunki panujące po siewie. Więcej informacji znajduje się w artykułach:

• Najczęstsze błędy przy siewie buraka, które obniżają plon na samym starcie
• Idealna obsada buraka cukrowego – ile roślin na hektar daje najwyższy plon?

Które odmiany tworzyły pośpiechy i burakochwasty?

Drugie doświadczenie specjalne przeprowadzono w KR Kietrz. Oceniano w nim skłonność poszczególnych odmian do tworzenia pośpiechów i burakochwastów.

Rośliny te powinny zostać usunięte przed zawiązaniem i osypaniem nasion. Pozostawienie ich na plantacji może doprowadzić do wzrostu zachwaszczenia w kolejnych latach, utrudnić prowadzenie uprawy i zwiększyć koszty ochrony.

Większość badanych odmian nie wykazywała nadmiernej skłonności do tworzenia pośpiechów i burakochwastów. U kilku odnotowano jednak przekroczenie dopuszczalnego poziomu wynoszącego 0,5‰.

Najwyższy wynik, wynoszący 1,9‰, stwierdzono w przypadku odmiany BTS 7535 N. Dopuszczalny poziom w niewielkim stopniu przekroczyły również:

• Malvina KWS;
• Notarius;
• Jabadu;
• Rokselana.

Tolerancja odmian na mątwika burakowego

W ramach doświadczeń analizowano próbki gleby pod kątem obecności mątwika burakowego. Pobierano je zarówno przed rozpoczęciem, jak i po zakończeniu doświadczeń.

Mątwik może powodować znaczne obniżenie plonu korzeni oraz pogorszenie jakości surowca. Na stanowiskach, na których potwierdzono jego obecność, należy uwzględnić odmiany z deklarowaną tolerancją na tego nicienia.

Tolerancja odmiany nie zastępuje jednak prawidłowego zmianowania. Jest jednym z elementów ograniczania strat, ale nie rozwiązuje problemu zbyt częstego występowania buraka i innych roślin żywicielskich na tym samym polu.

Analiza gleby i nawożenie doświadczeń

Przed założeniem doświadczeń próbki gleby badano również pod kątem zawartości azotu mineralnego. Na podstawie uzyskanych wyników dobierano nawożenie odpowiednie dla poszczególnych stanowisk.

Azot ma duże znaczenie dla wzrostu buraka i budowania plonu korzeni. Jego nadmiar może jednak prowadzić do nadmiernego rozwoju liści, opóźniać dojrzewanie oraz pogarszać jakość technologiczną surowca.

Zbilansowane nawożenie jest niezbędne, aby możliwe było rzetelne porównanie potencjału badanych odmian.

Jak przebiegała wegetacja buraków w 2025 roku?

W większości punktów doświadczalnych siew przeprowadzono w pierwszej połowie kwietnia. Najwcześniej doświadczenia założono 26 marca w Kawęczynie i Przecławiu, natomiast najpóźniej – 22 kwietnia w Bezku.

Wschody pojawiały się średnio po 12 dniach od siewu. Najszybciej, po siedmiu dniach, odnotowano je w Czesławicach, a po ośmiu dniach w Śremie. Najdłużej na wschody czekano:

• 20 dni w Kawęczynie;
• 16 dni w Bezku;
• 16 dni w Chrząstowie.

Różnice wynikały przede wszystkim z terminu siewu oraz lokalnych warunków pogodowych. Dobre i wyrównane wschody uzyskano m.in. w Kościelnej Wsi i Czesławicach. W Lisewie oraz Zybiszowie były one natomiast wydłużone i mniej równomierne.

Kwiecień i maj 2025 roku były trudne dla buraka cukrowego ze względu na niskie temperatury, przymrozki i niedobór opadów. Czerwiec oraz lipiec okazały się cieplejsze i bardziej wilgotne w porównaniu ze średnimi wieloletnimi, co poprawiło warunki wzrostu i rozwoju roślin.

Presja chwościka pojawiła się później

Przez większą część sezonu presja chwościka buraka była stosunkowo niewielka. Wyraźniejsze nasilenie choroby nastąpiło dopiero pod koniec wegetacji.

Na taki przebieg infekcji wpłynął m.in. chłodniejszy sierpień, w którym w większości lokalizacji notowano również mniej opadów w porównaniu ze średnią wieloletnią.

Należy pamiętać, że niewielka presja choroby w jednym sezonie utrudnia pełne porównanie podatności odmian. Wyniki zdrowotności warto więc analizować na podstawie obserwacji z kilku lat i różnych lokalizacji.

Jak czytać tabelę z wynikami PDO?

Odmiany w tabeli uszeregowano według technologicznego plonu cukru – od najwyższego do najniższego.

Przy porównywaniu odmian należy zwracać uwagę nie tylko na plon korzeni. Najważniejszym wskaźnikiem podsumowującym efektywność odmiany jest technologiczny plon cukru, który uwzględnia zarówno ilość zebranego surowca, jak i jego jakość.

Wyniki doświadczeń PDO buraka cukrowego

Średni plon korzeni uzyskany w doświadczeniach w 2025 roku wyniósł 950 dt/ha, czyli 95 t/ha. Był o 45 dt/ha, a więc o 4,5 t/ha, niższy niż w roku poprzednim.

W zależności od lokalizacji średnie plony wynosiły od 708 do 1189 dt/ha, czyli od 70,8 do 118,9 t/ha. Tak duża rozpiętość pokazuje, jak silnie na wynik odmiany wpływają warunki glebowe i pogodowe.

Średnia zawartość cukru w korzeniach wyniosła 16,9% i była o 0,4 punktu procentowego niższa niż w 2024 roku. W poszczególnych lokalizacjach zawartość cukru mieściła się w przedziale od 14,4 do 18,9%. Szczegółowe rezultaty przedstawiono w tabeli powyżej.

W zestawieniu nie uwzględniono wyników doświadczenia przeprowadzonego w SDOO Głubczyce. Zostało ono zdyskwalifikowane ze względu na zbyt duży błąd statystyczny.

Którą odmianę buraka cukrowego wybrać?

Wyniki PDO stanowią ważne źródło informacji, ale nie powinny być interpretowane jako prosty ranking odmian. Pierwsze miejsce w tabeli nie oznacza automatycznie, że dana odmiana będzie najlepszym wyborem dla każdego gospodarstwa.

Przed podjęciem decyzji należy zestawić wyniki doświadczeń z:

• warunkami glebowymi gospodarstwa;
• dostępnością wody;
• zagrożeniem ze strony mątwika i chwościka;
• stosowaną technologią odchwaszczania;
• terminem planowanego zbioru;
• wynikami odmiany z kilku lokalizacji i sezonów;
• ofertą nasion dostępną w ramach kontraktacji.

Odmiana o nieco niższym plonie korzeni może okazać się korzystniejsza dzięki wyższej zawartości cukru, lepszej zdrowotności lub większej stabilności plonowania. Dlatego przy wyborze warto analizować łącznie plon korzeni, jakość surowca i technologiczny plon cukru.

Praktycznym uzupełnieniem wyników PDO są również lokalne demonstracje polowe. Przykładem są kolekcje odmian buraka cukrowego OZPBC w Bydgoszczy, które umożliwiają obserwację rozwoju odmian w warunkach produkcyjnych.