Obsada buraka cukrowego wpływa na wysokość plonu, jakość korzeni i sprawność późniejszego zbioru. Nawet starannie przygotowane stanowisko oraz prawidłowe nawożenie nie przyniosą oczekiwanych efektów, jeżeli na polu będzie zbyt mało roślin albo zostaną one rozmieszczone nierównomiernie. Ile buraków powinno przypadać na hektar i jak policzyć obsadę po wschodach?
Zbyt mała obsada oznacza niepełne wykorzystanie powierzchni pola. Przy nadmiernym zagęszczeniu może natomiast wzrastać konkurencja roślin o wodę, światło i składniki pokarmowe. Ważna jest nie tylko liczba buraków, lecz także ich równomierne rozmieszczenie w rzędzie.
Obsada jest jednym z elementów decydujących o jakości siewu. Pozostałe zasady przedstawia artykuł: siew buraka cukrowego – najczęstsze błędy, które obniżają plon.
Jaka jest optymalna obsada buraka cukrowego?
Za pożądaną końcową obsadę najczęściej przyjmuje się około 80–100 tys. roślin na hektar. W praktyce często dąży się do uzyskania około 90–100 tys. prawidłowo rozwiniętych i równomiernie rozmieszczonych buraków.
Nie oznacza to jednak, że na każdym polu należy uzyskać identyczną liczbę roślin. Optymalna obsada zależy między innymi od:
- jakości i struktury gleby;
- dostępności wody;
- terminu i warunków siewu;
- jakości materiału siewnego;
- zdolności kiełkowania nasion;
- równomierności wschodów;
- występowania przymrozków, chorób i szkodników;
- rozmieszczenia roślin na powierzchni pola.
Sama średnia liczba roślin na hektar nie pokazuje więc pełnego stanu plantacji. Pole z równomiernie rozmieszczonymi roślinami może rokować lepiej niż plantacja o podobnej średniej obsadzie, ale z licznymi pustymi placami i skupiskami buraków.
Dlaczego zbyt mała obsada jest niekorzystna?
Przy zbyt małej liczbie roślin część powierzchni pola pozostaje niewykorzystana. Buraki mają wprawdzie więcej przestrzeni i mogą wytwarzać większe korzenie, ale nie zawsze są w stanie zrekompensować brak odpowiedniej liczby roślin.
Skutkami zbyt małej obsady mogą być:
- niższy plon korzeni z hektara;
- większe zróżnicowanie wielkości korzeni;
- późniejsze zwarcie międzyrzędzi;
- większa przestrzeń dostępna dla chwastów;
- utrudniony i mniej równomierny zbiór.
Szczególnie niekorzystne są duże, nieregularne puste place. Ich wpływ na wynik plantacji może być większy niż w przypadku pojedynczych braków równomiernie rozmieszczonych w rzędach.
Czy zbyt duża obsada również jest problemem?
Nadmierne zagęszczenie zwiększa konkurencję pomiędzy roślinami. Korzenie mogą być mniejsze, bardziej wydłużone i mocniej zróżnicowane pod względem wielkości.
Zbyt duża obsada może być szczególnie niekorzystna na stanowiskach o ograniczonej dostępności wody. W takich warunkach rośliny silniej konkurują o wilgoć oraz składniki pokarmowe.
Nie oznacza to jednak, że każda obsada przekraczająca 100 tys. roślin automatycznie wymaga interwencji. Należy ocenić równomierność plantacji, kondycję buraków i warunki stanowiska.
Rozstawa rzędów a liczba roślin
W uprawie buraka cukrowego najczęściej stosuje się rozstawę rzędów wynoszącą 45 lub 50 cm. Odległość ustawiona na siewniku oznacza jednak rozstaw nasion, a nie ostateczny odstęp pomiędzy roślinami po wschodach.
Przy rozstawie rzędów wynoszącej 45 cm:
- wysiew co 18 cm daje około 123 tys. nasion na hektar;
- wysiew co 20 cm daje około 111 tys. nasion na hektar;
- wysiew co 22 cm daje około 101 tys. nasion na hektar.
Ostateczna obsada jest niższa, ponieważ nie każde wysiane nasiono utworzy prawidłowo rozwiniętą roślinę. Przykładowo, przy wysiewie około 111 tys. nasion na hektar i wschodach polowych na poziomie 85% można oczekiwać około 94 tys. roślin.
Dlatego nie należy utożsamiać liczby wysiewanych nasion z końcową obsadą plantacji. Zależność między odstępem nasion, wschodami polowymi i końcową liczbą roślin przedstawiają również zalecenia dotyczące siewu buraka cukrowego KWS.
Jak dobrać normę wysiewu buraka?
Norma wysiewu powinna uwzględniać zakładaną obsadę oraz przewidywany poziom wschodów polowych. Liczbę nasion trzeba dobrać do warunków na danym stanowisku, a nie tylko do przyjętego ogólnego schematu.
Znaczenie mają:
- deklarowana zdolność kiełkowania;
- jakość przygotowania łoża siewnego;
- wilgotność gleby;
- przewidywany termin wschodów;
- ryzyko zaskorupienia;
- zagrożenie ze strony szkodników;
- prawdopodobieństwo wystąpienia przymrozków;
- precyzja pracy siewnika.
Szczegółowe informacje dotyczące jednostek siewnych i liczby nasion przedstawia artykuł: Ile nasion buraka cukrowego na hektar? Norma wysiewu i optymalna obsada.
Od czego zależy końcowa obsada?
Liczba roślin po wschodach może różnić się od wartości zakładanej przed siewem. Wpływają na to zarówno warunki pogodowe, jak i jakość wykonania zabiegu.
Przygotowanie stanowiska
Nierówna, zbrylona albo przesuszona warstwa siewna utrudnia umieszczenie nasion na jednakowej głębokości. Prowadzi to do rozciągniętych i nierównomiernych wschodów.
Głębokość siewu
Zbyt płytko umieszczone nasiona są bardziej narażone na przesuszenie. Zbyt głęboki siew opóźnia natomiast pojawienie się roślin i może osłabiać młode siewki.
Wilgotność gleby
Nasiona powinny mieć kontakt z wilgotnym podłożem. Jeżeli część z nich zostanie umieszczona w suchej, a część w wilgotnej warstwie, wschody mogą być silnie zróżnicowane.
Stan i ustawienie siewnika
Zużyte elementy robocze, nieprawidłowo dobrana prędkość lub błędne ustawienie sekcji wysiewających mogą powodować przepusty i podwójne wysiewy.
Warunki po siewie
Przymrozki, zaskorupienie gleby, choroby zgorzelowe i żerowanie szkodników mogą zmniejszyć liczbę roślin już po rozpoczęciu wschodów.
Jak policzyć obsadę buraka po wschodach?
Obsady nie powinno się oceniać wyłącznie wzrokowo. Najlepiej policzyć rośliny na wyznaczonej powierzchni w kilku reprezentatywnych częściach pola.
Przy rozstawie rzędów wynoszącej 45 cm można zastosować następującą metodę:
- Wyznaczyć dwa sąsiadujące rzędy.
- Na każdym odmierzyć odcinek o długości 11,11 m.
- Policzyć wszystkie rośliny znajdujące się na obu odcinkach.
- Otrzymany wynik pomnożyć przez 1000.
- Pomiar powtórzyć w kilku miejscach plantacji.
- Na podstawie wyników obliczyć średnią obsadę.
Jeżeli na dwóch odcinkach naliczono łącznie 92 rośliny, szacowana obsada wynosi około 92 tys. roślin na hektar.
Pomiarów nie należy wykonywać wyłącznie w najlepszej części pola. Trzeba uwzględnić również uwrocia, obniżenia terenu oraz miejsca, w których wschody wyglądają na słabsze.
Liczy się nie tylko liczba, ale również rozmieszczenie
Dwie plantacje mogą mieć średnio po 90 tys. roślin na hektar, a mimo to znacznie różnić się potencjałem plonowania.
Pierwsza może być równomierna, bez większych przerw w rzędach. W drugiej taka sama liczba roślin może być rozmieszczona nieregularnie, z dużymi pustymi miejscami i skupiskami buraków.
Podczas oceny należy więc sprawdzić:
- średnią liczbę roślin na hektar;
- równomierność odstępów;
- wielkość pustych placów;
- liczbę przepustów i podwójnych wysiewów;
- kondycję młodych buraków;
- przyczynę powstałych ubytków;
- możliwość dalszego pogłębiania się uszkodzeń.
Najczęstsze błędy przy planowaniu obsady
Jednym z podstawowych błędów jest stosowanie tej samej normy wysiewu bez względu na warunki stanowiska. Wschody polowe mogą różnić się pomiędzy polami i sezonami, dlatego liczba wysiewanych nasion powinna uwzględniać lokalne ryzyko.
Do częstych błędów należą także:
- utożsamianie liczby nasion z liczbą roślin;
- brak uwzględnienia zdolności kiełkowania;
- niewłaściwe ustawienie siewnika;
- nadmierna prędkość podczas siewu;
- brak kontroli głębokości;
- pomijanie przepustów i podwójnych wysiewów;
- zbyt późne liczenie roślin;
- ocena obsady tylko w jednym miejscu pola.
Co zrobić, gdy obsada jest zbyt niska?
Po stwierdzeniu niskiej obsady plantator musi zdecydować, czy pozostawić plantację, czy wykonać ponowny siew. Nie należy podejmować tej decyzji wyłącznie na podstawie średniej liczby roślin.
Trzeba uwzględnić:
- równomierność rozmieszczenia buraków;
- liczbę i wielkość pustych placów;
- stan zdrowotny pozostałych roślin;
- przyczynę uszkodzeń;
- możliwość wystąpienia kolejnych strat;
- termin, w którym możliwy byłby ponowny siew;
- spodziewane opóźnienie rozwoju nowej plantacji.
Jeżeli rośliny są rozmieszczone stosunkowo równomiernie, plantacja może częściowo zrekompensować niższą obsadę. Decyzja staje się trudniejsza, gdy na polu występują rozległe puste miejsca.
Szczegółowo omawia to artykuł: Kiedy naprawdę trzeba przesiewać buraki cukrowe?
Wpływ obsady na plon i jakość korzeni
Prawidłowa obsada pozwala roślinom efektywnie wykorzystywać światło, wodę i składniki pokarmowe. Sprzyja również szybszemu zwarciu międzyrzędzi oraz uzyskaniu korzeni o bardziej wyrównanej wielkości.
Niewłaściwa liczba lub nieregularne rozmieszczenie roślin może prowadzić do:
- zróżnicowania wielkości korzeni;
- niewykorzystania potencjału stanowiska;
- zwiększenia konkurencji pomiędzy burakami;
- problemów z zachwaszczeniem;
- utrudnień podczas zbioru;
- pogorszenia końcowego wyniku ekonomicznego.
Dlatego ocenę obsady należy traktować jako ważny element prowadzenia plantacji, a nie jedynie kontrolę jakości wykonanego siewu.
Optymalna obsada buraka wymaga kontroli po wschodach
Najczęściej dąży się do uzyskania około 80–100 tys. roślin buraka cukrowego na hektar. Ostateczna ocena plantacji nie może jednak opierać się wyłącznie na jednej wartości.
Równie ważne są regularność rozmieszczenia roślin, stan zdrowotny buraków oraz wielkość pustych fragmentów pola. Dopiero połączenie tych informacji pozwala prawidłowo ocenić potencjał plantacji i zdecydować o jej dalszym prowadzeniu.
