Kiedy wykopywać buraki cukrowe, aby uzyskać wysoki plon korzeni i cukru, a jednocześnie ograniczyć straty podczas zbioru? Nie decyduje o tym jedna data w kalendarzu. Termin wykopków trzeba dostosować do harmonogramu odbioru surowca przez cukrownię, kondycji plantacji, dojrzałości buraków, pogody oraz wilgotności gleby. Zbyt wczesny zbiór może przerwać dalszy przyrost plonu, natomiast nadmierne opóźnianie prac zwiększa ryzyko niekorzystnej pogody, uszkodzeń gleby i problemów z przechowywaniem korzeni.
Termin wykopków jest ostatnim etapem całej technologii produkcji. Pozostałe elementy przedstawia poradnik: uprawa buraka cukrowego krok po kroku.prawdź, jak przepro
Kiedy wykopywać buraki cukrowe?
Zbiór buraków cukrowych w Polsce rozpoczyna się zazwyczaj pod koniec lata lub na początku jesieni i może trwać aż do późnej jesieni. Dokładny termin zależy jednak przede wszystkim od harmonogramu kampanii cukrowniczej i daty dostawy surowca przypisanej plantatorowi.
Burak cukrowy może zwiększać masę korzeni oraz gromadzić cukier również jesienią. Dlatego zdrowej plantacji przeznaczonej do późniejszego odbioru nie należy wykopywać zbyt wcześnie. Dłuższa wegetacja może działać na korzyść plantatora, pod warunkiem że liście pozostają zdrowe, a warunki pogodowe umożliwiają dalszy wzrost.
Nie oznacza to jednak, że każdy późniejszy zbiór będzie korzystniejszy. Jeżeli plantacja została silnie porażona przez choroby liści, jest osłabiona przez suszę albo uszkodzona przez inne czynniki, jej dalsze utrzymywanie na polu może nie przynieść oczekiwanego przyrostu plonu.
Termin odbioru przez cukrownię ma podstawowe znaczenie
Plantator nie wybiera terminu wykopków wyłącznie na podstawie wyglądu roślin. Zbiór musi zostać zsynchronizowany z harmonogramem dostaw ustalonym przez cukrownię.
Korzeni nie należy wykopywać ze zbyt dużym wyprzedzeniem. Buraki pozostawione w pryzmie nadal oddychają i zużywają zgromadzony cukier. Im dłużej są przechowywane, szczególnie przy wysokiej temperaturze oraz dużym udziale uszkodzonych korzeni, tym większe może być pogorszenie ich jakości.
Najlepiej, aby termin rozpoczęcia zbioru wynikał z planowanej daty odbioru, wydajności kombajnu, powierzchni plantacji i czasu potrzebnego na prawidłowe uformowanie pryzmy. W przypadku dłuższego przechowywania trzeba również uwzględnić możliwość zabezpieczenia korzeni przed deszczem, mrozem i wahaniami temperatury.
Po czym poznać, że buraki są gotowe do zbioru?
W przypadku buraka cukrowego nie występuje jeden łatwy do rozpoznania moment dojrzałości, porównywalny ze zbiorem zbóż czy rzepaku. Korzenie mogą nadal przyrastać, dopóki roślina prowadzi fotosyntezę, a warunki pogodowe pozostają sprzyjające.
Przy ocenie plantacji należy wziąć pod uwagę:
- masę i wyrównanie korzeni,
- zawartość cukru,
- zdrowotność ulistnienia,
- stopień porażenia przez chwościka i inne choroby,
- prognozowany dalszy przyrost plonu,
- warunki pogodowe,
- wilgotność i nośność gleby,
- planowany termin dostawy do cukrowni.
Pomocne są wyniki prób na masę korzeni i polaryzację. Pozwalają one ocenić rozwój plantacji oraz porównać potencjał poszczególnych pól. Nie powinny być jednak analizowane w oderwaniu od harmonogramu odbioru i warunków zbioru.
Czy warto opóźniać zbiór buraków cukrowych?
Opóźnienie wykopków może być korzystne, jeżeli plantacja jest zdrowa, ma aktywne ulistnienie i nadal buduje plon. Jesienią przyrost masy korzeni jest wolniejszy niż w okresie intensywnej wegetacji, ale dłuższe pozostawienie buraków na polu może nadal zwiększać plon biologiczny oraz plon cukru.
Późniejszy zbiór nie zawsze jednak oznacza lepszy wynik. Wraz z upływem jesieni rośnie ryzyko:
- obfitych opadów i nadmiernego uwilgotnienia gleby,
- powstawania głębokich kolein,
- ugniatania warstwy podornej,
- zabrudzenia korzeni ziemią,
- zwiększenia strat podczas wyorywania,
- przymrozków i zamarzania korzeni,
- problemów z terminowym wykonaniem uprawy następczej.
Decyzja powinna zatem uwzględniać możliwy przyrost plonu oraz ryzyko, że późniejsze warunki uniemożliwią sprawne przeprowadzenie zbioru.
Dalsza część artykułu pod materiałem wideo
Kiedy wcześniejszy zbiór może być uzasadniony?
Wcześniejsze wykopki są uzasadnione przede wszystkim wtedy, gdy wynika to z harmonogramu dostawy surowca do cukrowni. Mogą być również racjonalne w przypadku plantacji o słabszym potencjale dalszego wzrostu.
W pierwszej kolejności można przeznaczyć do zbioru:
- fragmenty pola z nierówną lub niską obsadą,
- uwrocia i miejsca silniej ugniecione,
- plantacje mocno porażone przez choroby liści,
- pola uszkodzone przez suszę, grad albo szkodniki,
- stanowiska, na których po zbiorze trzeba szybko wykonać kolejne prace,
- pola narażone na okresowe podtopienia i utratę nośności.
Zdrowe i dobrze rozwinięte plantacje mogą dłużej wykorzystywać sprzyjające warunki jesienne. Zgodnie z zaleceniami dotyczącymi zbioru warto rozpoczynać wykopki od słabszych części plantacji, ponieważ potencjał dalszego przyrostu zdrowych roślin jest większy (KWS Polska).
Pogoda a termin zbioru buraków
Najlepszym momentem na wykopki jest okres stabilnej pogody, gdy gleba ma odpowiednią wilgotność i nośność. Zbyt sucha i twarda gleba może utrudniać wyorywanie oraz sprzyjać odłamywaniu końców korzeni. Nadmiernie mokre podłoże zwiększa natomiast ilość pobieranej ziemi, poślizg kół i ryzyko głębokiego zagęszczenia gleby.
Zbiór w mokrych warunkach może oznaczać:
- większe zanieczyszczenie korzeni,
- intensywniejszą pracę układu czyszczącego,
- więcej otarć i złamań buraków,
- wyższe zużycie paliwa,
- niższą wydajność kombajnu,
- pogorszenie struktury gleby.
Jeżeli prognoza zapowiada długotrwałe opady, czasami korzystniejsze jest przyspieszenie prac. Decyzji nie należy jednak podejmować wyłącznie na podstawie pojedynczej prognozy. Trzeba uwzględnić rodzaj gleby, jej aktualną wilgotność oraz powierzchnię pozostałą do zebrania.
Przy zmiennych warunkach polowych duże znaczenie mają regulacja kombajnu, automatyczne prowadzenie oraz odpowiednia organizacja transportu. Więcej rozwiązań opisano w artykule o nowoczesnych maszynach do zbioru buraków cukrowych.
Czy buraki można wykopywać po przymrozku?
Niewielki spadek temperatury nie zawsze oznacza zniszczenie plantacji. Znacznie poważniejszym problemem jest silne przemarznięcie korzeni, szczególnie gdy po mrozie następuje odwilż.
Przemarznięte i odmarzające buraki szybko tracą przydatność do dłuższego składowania. Uszkodzone tkanki są bardziej podatne na rozwój procesów gnilnych, a pogorszenie jakości może objąć także pozostałe korzenie znajdujące się w pryzmie.
Jeżeli istnieje ryzyko silnych spadków temperatury, należy skonsultować sposób postępowania ze służbami surowcowymi cukrowni. Nie powinno się samodzielnie mieszać silnie uszkodzonych korzeni ze zdrowym surowcem przeznaczonym do dłuższego przechowywania.
Zdrowotność liści wpływa na wybór terminu
Zdrowe liście umożliwiają dalsze prowadzenie fotosyntezy i gromadzenie cukru. Jeżeli plantacja zachowuje aktywną rozetę liściową, a jesień jest ciepła i słoneczna, pozostawienie jej na polu może być uzasadnione.
Inaczej wygląda sytuacja na plantacjach silnie porażonych przez chwościka buraka. Rośliny mogą odbudowywać utracone ulistnienie, wykorzystując do tego substancje zgromadzone wcześniej w korzeniach. W takim przypadku samo wydłużenie wegetacji nie musi poprawiać końcowego wyniku.
Podczas ustalania kolejności wykopków należy więc porównać zdrowotność poszczególnych pól. Plantacje najsłabsze i najbardziej uszkodzone zwykle powinny zostać zebrane wcześniej niż zdrowe łany o wysokim potencjale dalszego wzrostu.
Termin wykopków a straty podczas zbioru
Nawet właściwie wybrana data nie zagwarantuje dobrego wyniku, jeżeli kombajn będzie nieprawidłowo ustawiony. Głębokość pracy wyorywaczy, prędkość jazdy oraz intensywność czyszczenia trzeba dostosować do aktualnych warunków.
Zbyt płytkie wyorywanie powoduje pozostawianie części korzeni w glebie i odłamywanie ich końców. Zbyt głęboka praca zwiększa udział ziemi w zbieranym materiale. Z kolei agresywne czyszczenie może ograniczyć zanieczyszczenia, ale jednocześnie powodować więcej uszkodzeń.
Szczegółowe zalecenia dotyczące regulacji kombajnu, ogławiania, wyorywania i przechowywania opisano w poradniku: zbiór buraków cukrowych – jak ograniczyć straty plonu?.
Ile wcześniej przed odbiorem wykopywać buraki?
Nie można wskazać jednej liczby dni odpowiedniej dla każdej plantacji. Czas między wykopaniem a odbiorem powinien być możliwie krótki, ale musi uwzględniać organizację pracy kombajnu, przygotowanie pryzmy oraz harmonogram transportu.
Jeśli buraki mają pozostać w pryzmie dłużej, szczególnie ważne jest ograniczenie uszkodzeń korzeni. Rany powstałe podczas ogławiania, wyorywania, czyszczenia i przeładunku zwiększają intensywność oddychania oraz podatność surowca na gnicie.
Znaczenie mają również:
- temperatura powietrza,
- przewidywana długość składowania,
- możliwość okrycia pryzmy,
- udział ziemi i resztek liści,
- zdrowotność korzeni,
- dostępność transportu.
Termin wykopków powinien być zatem planowany od daty odbioru wstecz, a nie wyłącznie na podstawie dostępności kombajnu.
Najczęstsze błędy przy wyborze terminu zbioru
Do najczęściej popełnianych błędów należą:
- wykopywanie buraków zbyt długo przed planowanym odbiorem,
- utrzymywanie słabej lub chorej plantacji w oczekiwaniu na duży przyrost plonu,
- pozostawianie zbioru na okres wysokiego ryzyka opadów,
- wjazd ciężkim kombajnem na nadmiernie wilgotne pole,
- nieuwzględnianie czasu potrzebnego na zebranie całego areału,
- brak dostosowania ustawień maszyny po zmianie pola,
- mieszanie korzeni zdrowych z uszkodzonymi lub przemarzniętymi,
- niewłaściwe przygotowanie miejsca pod pryzmę.
Termin zbioru należy rozpatrywać jako element całego procesu: od wyorywania korzeni, przez czyszczenie i formowanie pryzmy, aż po załadunek i dostawę do zakładu.
Kiedy najlepiej zbierać buraki cukrowe? Podsumowanie
Najlepszy termin zbioru buraków cukrowych przypada wtedy, gdy plantacja osiągnęła wysoki plon korzeni i cukru, warunki glebowe pozwalają ograniczyć straty, a wykopki można zsynchronizować z odbiorem surowca przez cukrownię.
Nie należy kierować się wyłącznie datą. O kolejności zbioru powinny decydować:
- harmonogram dostaw,
- zdrowotność plantacji,
- wyniki prób na masę i polaryzację,
- możliwość dalszego przyrostu plonu,
- wilgotność i nośność gleby,
- prognoza pogody,
- ryzyko przymrozków,
- przewidywany czas przechowywania.
W pierwszej kolejności warto zbierać plantacje słabsze, uszkodzone lub zagrożone utratą jakości. Zdrowe buraki można pozostawić na polu dłużej, jeśli termin odbioru i pogoda pozwalają wykorzystać dalszy okres wegetacji.
