W dniach 11–13 czerwca 2025 roku w Rotterdamie odbył się 47. Kongres Europejskiej Konfederacji Plantatorów Buraka Cukrowego (CIBE).
Autor: dr inż. Agnieszka Andrusiak, Krajowy Związek Plantatorów Buraka Cukrowego
W kongresie uczestniczyło ponad 200 delegatów i gości z całej Europy: przedstawiciele organizacji plantatorskich, administracji unijnej, przemysłu przetwórczego, świata nauki oraz firm związanych z sektorem. Tematem przewodnim tegorocznego spotkania były strukturalne wyzwania, przed którymi stoi sektor buraka cukrowego – zarówno w zakresie uprawy, przetwórstwa, jak i wpływu polityk klimatycznych, rosnących kosztów produkcji, dochodowości upraw oraz niestabilnych relacji handlowych, w tym z Ukrainą.
Sesja otwarcia: ostrzeżenie przed zapaścią sektora
Podczas sesji otwierającej głos zabrali m.in. Arwin Bos (prezes zarządu Royal Consun, gospodarza wydarzenia), Esther de Lange (szefowa gabinetu komisarza ds. rolnictwa i żywności Christophe’a Hansena) oraz Marcel Jehaes (prezes CIBE). Podkreślono, że europejskie rolnictwo stoi na rozdrożu, a sektor buraka cukrowego znajduje się w stanie głębokiego kryzysu. – Sektor ten chwieje się od jednego kryzysu do drugiego od 2017 roku. Teraz nie mamy już do czynienia ze zwykłym cyklicznym spowolnieniem, lecz z depresją dotykającą rolników – zaznaczył Marcel Jehaes.
W ramach kongresu odbyły się cztery sesje plenarne poświęcone zagadnieniom kluczowym dla przyszłości sektora.
Od Zielonego Ładu do nowej wizji rolnictwa UE
Panel otwierający obrady kongresu, zatytułowany „Od Zielonego Ładu do nowej wizji rolnictwa UE: budowanie odpornego i konkurencyjnego rolnictwa – co to oznacza dla europejskich plantatorów?”, moderował Guillaume Gandon, przewodniczący Komisji Ekonomicznej i Spraw Ogólnych (EGAC) CIBE. W dyskusji uczestniczyli m.in. Brigitte Misonne z Komisji Europejskiej (DG AGRI) oraz Nikolaus Berlakovich – pierwszy wiceprzewodniczący Copa-Cogeca. Paneliści zgodnie podkreślali, że Wspólna Polityka Rolna wciąż pozostaje fundamentem europejskiego rolnictwa i bezpieczeństwa żywnościowego, ale jej obecna konstrukcja jest zbyt skomplikowana i oderwana od realiów codziennej pracy rolników.
Zwrócono uwagę, że rosnące obciążenia administracyjne, nadmiar biurokracji i niejasne wymagania środowiskowe skutkują niepewnością i frustracją wśród producentów żywności.
Paneliści wskazali, że przyszłość sektora zależy od pragmatycznego podejścia do transformacji ekologicznej. Zielony Ład – zamiast opierać się na zakazach i ograniczeniach – powinien promować innowacje, nagradzać dobre praktyki środowiskowe oraz realnie wspierać tych, którzy chcą inwestować w zrównoważone rozwiązania. Potrzebna jest nowa wizja europejskiego rolnictwa – odpornego, konkurencyjnego i atrakcyjnego dla młodego pokolenia, która zapewni zarówno bezpieczeństwo żywnościowe, jak i dochodowość pracy rolnika.
Łańcuch dostaw buraków cukrowych
Druga sesja plenarna, moderowana przez Krzysztofa Nykla, prezesa KZPBC i przewodniczącego Komisji TRCC CIBE, poświęcona była ewolucji łańcucha dostaw buraka cukrowego w Europie po zniesieniu systemu kwotowego w 2017 roku. Paneliści z Danii (Klaus Sørensen), Wielkiej Brytanii (Sam Williamson), Polski (Rafał Strachota) oraz Holandii (Ger Evenhuis) przedstawili zróżnicowane modele kontraktowania i ustalania cen buraka cukrowego, jakie wykształciły się w ich krajach. Zwracano uwagę na przejście od sztywnej ceny minimalnej do różnych form elastycznego ustalania cen, m.in. w oparciu o rynki terminowe, cenę sprzedaży cukru czy wynik finansowy przetwórcy. W niektórych krajach wprowadzono również tzw. „all-in”, obejmującą nie tylko zapłatę za buraki, ale także wynagrodzenie za wysłodki i premie za terminy dostaw. W trakcie sesji poruszono także temat takich zmian jak: nowe systemy odbioru surowca (zmiana z cocksedge na rupro), pojęcie buraków standardowych (16% lub więcej), sposoby zakupu nasion przez plantatorów, traktowanie nadwyżek buraka (w niektórych przypadkach pojęcie nadwyżki zostało zniesione i wszystkie buraki są opłacane według tej samej ceny kontraktowej), czy dotyczące wysłodków buraczanych.
Zrównoważona konkurencyjność: innowacje i przeszkody regulacyjne
Trzecia sesja plenarna, prowadzona przez Arwina Bosa, koncentrowała się na jednym z kluczowych wyzwań stojących przed europejskim sektorem buraka cukrowego: jak utrzymać konkurencyjność upraw w warunkach zaostrzających się wymogów środowiskowych, kurczącego się zestawu narzędzi ochrony roślin i zmieniającego się klimatu.
W wystąpieniach prelegentów podkreślano, że presja regulacyjna i klimatyczna skutkuje coraz większym ograniczeniem dostępu do środków ochrony roślin (od 2020 r. w UE wycofano aż 30 substancji czynnych, a nowych praktycznie nie przybywa), przy jednoczesnym braku skutecznych alternatyw biologicznych. Jednym z największych zagrożeń pozostają choroby wirusowe i grzybowe, takie jak żółtaczki i chwościk, wobec których odporność odmianowa musi być wspierana odpowiednimi narzędziami agronomicznymi i – w przypadku patogenów grzybowych – chemicznymi.
Paneliści skupili się także na innowacyjnych rozwiązaniach, które mogą wspierać rozwój zrównoważonej produkcji: precyzyjne rolnictwo, robotyzacja, biosensory, systemy rozpoznawania chorób, a także nowe techniki genomowe (NGT), które – jak zgodnie podkreślono – wciąż pozostają zablokowane na poziomie unijnego prawa. Zwrócono również uwagę na potrzebę podejścia systemowego, które integruje różne elementy ochrony roślin, biologii gleby, zarządzania zmianowaniem i technologii cyfrowych.
Polityka handlowa: „słoń w pokoju”
Ostatnia sesja plenarna, zatytułowana przewrotnie „Polityka handlowa: słoń w pokoju”, podejmowała temat, który od dawna budzi niepokój w środowisku europejskich plantatorów buraka cukrowego, czyli skutki liberalnej polityki handlowej UE dla konkurencyjności sektora rolnego.
Uczestnicy podkreślali, że choć europejscy rolnicy muszą spełniać wysokie wymogi środowiskowe i fitosanitarne (np. zakazy stosowania wielu substancji czynnych w środkach ochrony roślin), importowane produkty rolne – w tym cukier – bardzo często nie są objęte takimi samymi standardami. Powoduje to realne zagrożenie dla rentowności upraw w Europie i może prowadzić do dalszego wycofywania się gospodarstw z produkcji. Z prezentacji przedstawionych przez ekspertów wynika, że ponad 40% pestycydów obecnych w produktach spożywanych w UE pochodzi spoza jej granic, a wiele z tych substancji jest w samej Unii zakazanych.
Podkreślono konieczność przeglądu polityki handlowej UE, w tym wprowadzenia tzw. środków lustrzanych i rezygnacji z porozumień handlowych (jak np. UE–Mercosur), które nie chronią interesów europejskich rolników. Sesja jasno pokazała, że polityka handlowa, choć często pomijana w dyskusjach o rolnictwie, stanowi jeden z głównych czynników decydujących o przyszłości upraw buraka cukrowego w Europie i nie może być dłużej ignorowana.
Plan działania na najbliższe lata
Na zakończenie kongresu przyjęto rezolucje. Kongres CIBE pokazał, że sektor buraka cukrowego potrzebuje natychmiastowej reakcji politycznej na poziomie europejskim. Bez realnych działań wspierających konkurencyjność i stabilność, kolejne cukrownie mogą zostać zamknięte, a tysiące plantatorów zmuszonych do rezygnacji z uprawy.
4Przesłanie z Rotterdamu jest jasne: sektor buraka cukrowego nie może być ofiarą transformacji, lecz jej partnerem – wspieranym, innowacyjnym i zorientowanym na przyszłość.
Wizyta techniczna: spojrzenie w przyszłość
Ostatni dzień kongresu poświęcono wizycie technicznej w centrum innowacji Royal Cosun w Dinteloord oraz Farmie Inspiracji. Royal Cosun aktywnie rozwija alternatywne zastosowania buraka cukrowego, wykraczające poza tradycyjną produkcję cukru. Jednym z najciekawszych przykładów jest Fidesse – produkt pozyskiwany z wysłodków buraczanych, który zwiększa soczystość i mięsność produktów spożywczych, zwłaszcza roślinnych zamienników mięsa.
Dzięki swojej zdolności do zatrzymywania i oddawania wilgoci, poprawia teksturę i wartość odżywczą żywności, obniżając jednocześnie zawartość soli i tłuszczu. Fidesse wpisuje się w strategię „zero waste” i zrównoważonego wykorzystania buraka – podobnie jak inne inicjatywy Cosun związane z produkcją papieru, ekologicznych opakowań, mikrocelulozy czy bioplastiku. To przykład, jak nowoczesna technologia może zwiększać wartość upraw buraka i wspierać rozwój bioekonomii.
