Kiedy przesiewać buraki cukrowe? Zbyt długa zwłoka może kosztować plon

Przymrozki, zaskorupienie gleby, intensywne opady i żerowanie szkodników mogą szybko przerzedzić młodą plantację buraka cukrowego. Nie każde uszkodzenie oznacza jednak konieczność jej likwidacji. O przesiewie powinny decydować rzeczywista liczba żywych roślin, ich rozmieszczenie, możliwość regeneracji oraz termin wykonania ponownego siewu.

Decyzja o przesiewie należy do najtrudniejszych w całym sezonie. Zbyt szybka likwidacja plantacji oznacza dodatkowe koszty i utratę buraków, które mogłyby się zregenerować. Zbyt długie oczekiwanie może natomiast opóźnić ponowny siew i wyraźnie ograniczyć potencjał plonowania nowej plantacji.

Dlatego pola nie należy oceniać wyłącznie wzrokowo. Konieczne jest policzenie zdrowych roślin, sprawdzenie ich rozmieszczenia oraz ustalenie przyczyny powstałych uszkodzeń.

Najpierw trzeba policzyć zdrowe rośliny

Najważniejszym kryterium przy podejmowaniu decyzji jest rzeczywista obsada buraka. Nierówne lub opóźnione wschody mogą wyglądać niepokojąco, mimo że na polu nadal znajduje się wystarczająca liczba roślin do uzyskania dobrego plonu.

Burak ma zdolność częściowego kompensowania mniejszej obsady poprzez rozwój większych korzeni. Pojedyncze braki w rzędach nie muszą zatem oznaczać konieczności likwidacji całego pola.

Za pożądaną końcową obsadę najczęściej uznaje się około 80–100 tys. roślin na hektar. Plantacje o nieco niższej obsadzie również mogą dobrze plonować, szczególnie gdy rośliny są zdrowe i równomiernie rozmieszczone.

Znacznie poważniejszym problemem niż umiarkowanie obniżona średnia obsada są:

• rozległe place bez roślin;
• długie przerwy w rzędach;
• duże zróżnicowanie faz rozwojowych;
• nadal postępujące uszkodzenia;
• skupiska roślin przedzielone pustymi fragmentami.

Sposób wykonania pomiaru przedstawia artykuł: Idealna obsada buraka cukrowego – ile roślin powinno przypadać na hektar?

Jak prawidłowo ocenić plantację?

Jednorazowe policzenie roślin w najlepszym fragmencie pola nie daje miarodajnego wyniku. Pomiary należy wykonać w kilku miejscach, uwzględniając zarówno części dobrze rokujące, jak i obszary wyraźnie uszkodzone.

Podczas lustracji należy sprawdzić:

• średnią liczbę żywych roślin na hektar;
• równomierność ich rozmieszczenia;
• wielkość pustych fragmentów pola;
• kondycję liścieni i pierwszych liści właściwych;
• stan stożka wzrostu;
• obecność nowych przyrostów;
• przyczynę uszkodzeń;
• możliwość dalszego pogłębiania się strat.

Jeżeli sytuacja nie jest jednoznaczna, warto oznaczyć kilka fragmentów pola, policzyć znajdujące się tam rośliny i powtórzyć ocenę po kilku dniach. Pozwoli to ustalić, czy buraki się regenerują, czy liczba żywych roślin nadal maleje.

Kiedy trzeba rozważyć przesiew buraków?

Przesiewanie można brać pod uwagę, gdy:

• obsada spadła do poziomu, który nie pozwala racjonalnie wykorzystać powierzchni pola;
• rośliny są rozmieszczone bardzo nierównomiernie;
• na plantacji występują duże puste place;
• znaczna część buraków ma uszkodzony stożek wzrostu;
• uszkodzenia spowodowane przez szkodniki nadal postępują;
• pole zostało silnie zalane;
• doszło do poważnych uszkodzeń herbicydowych;
• stan plantacji nie poprawia się mimo korzystnych warunków do regeneracji.

Nie istnieje jednak jedna wartość obsady, poniżej której każdą plantację należy automatycznie zlikwidować. Ostateczna decyzja musi uwzględniać również termin, rozkład ubytków i prognozowane warunki dla nowego siewu.

Przymrozek nie zawsze oznacza konieczność przesiewu

Młode buraki są szczególnie wrażliwe na niską temperaturę w fazie kiełkowania, liścieni i pierwszych liści właściwych. Bezpośrednio po przymrozku rośliny mogą być zwiędnięte, przebarwione albo wyglądać na całkowicie zniszczone.

Nie każde takie uszkodzenie jest jednak nieodwracalne. Jeżeli stożek wzrostu pozostał żywy, burak może wznowić rozwój po poprawie warunków.

Plantacji nie należy oceniać zbyt wcześnie. Po przymrozku warto odczekać kilka dni i sprawdzić, czy:

• środek rośliny pozostaje zielony;
• pojawiają się nowe przyrosty;
• uszkodzenia nie przemieszczają się w głąb rośliny;
• korzeń i szyjka nie wykazują objawów zamierania.

Szybka likwidacja plantacji na podstawie wyglądu roślin bezpośrednio po przymrozku może okazać się niepotrzebna. Jednocześnie obserwacji nie należy przeciągać, jeżeli buraki wyraźnie zamierają.

Zaskorupienie gleby może zatrzymać wschody

Intensywne opady występujące po siewie mogą prowadzić do powstania skorupy glebowej. Młode rośliny mają wtedy problem z przebiciem się na powierzchnię, mimo że nasiona prawidłowo rozpoczęły kiełkowanie.

Przed podjęciem decyzji o przesiewie należy sprawdzić stan nasion i kiełków pod powierzchnią. Jeżeli są zdrowe, szybkie rozluźnienie skorupy odpowiednio dobranym narzędziem może umożliwić dalsze wschody.

Zabieg trzeba jednak przeprowadzić ostrożnie. Zbyt głęboka albo agresywna praca może uszkodzić kiełki i jeszcze bardziej zmniejszyć przyszłą obsadę.

Ryzyko takich problemów ogranicza prawidłowe przygotowanie stanowiska. Najważniejsze zasady opisuje poradnik: Siew buraka cukrowego – najczęstsze błędy, które obniżają plon.

Zalanie pola może zniszczyć młode buraki

Długotrwałe zaleganie wody ogranicza dostęp tlenu do korzeni i może prowadzić do zamierania młodych roślin. Skala szkód zależy od czasu zalania, temperatury oraz szybkości odprowadzenia wody.

Jeżeli uszkodzenia występują tylko w lokalnych obniżeniach terenu, przesiew całego pola zazwyczaj nie jest uzasadniony. Trzeba jednak ocenić, czy możliwy i racjonalny będzie przesiew jedynie zniszczonych fragmentów.

Przy rozległym zalaniu należy poczekać, aż wjazd na pole nie będzie powodował niszczenia struktury gleby. Ponowne przygotowanie zbyt mokrego stanowiska może prowadzić do dodatkowego zagęszczenia i pogorszyć warunki rozwoju kolejnej plantacji.

Szkodniki mogą nadal zmniejszać obsadę

Szarek komośnik i inne szkodniki mogą w krótkim czasie poważnie uszkodzić młode buraki. W takiej sytuacji policzenie roślin w jednym dniu nie wystarczy, ponieważ obsada może nadal spadać.

Przed przesiewem trzeba:

• ustalić przyczynę ubytków;
• ocenić aktywność szkodnika;
• zabezpieczyć plantację zgodnie z aktualnymi zaleceniami;
• sprawdzić, czy zagrożenie nadal występuje;
• ocenić warunki dla nowo wysianych roślin.

Ponowny siew bez opanowania przyczyny uszkodzeń może doprowadzić do zniszczenia także drugiej plantacji.

Uszkodzenia herbicydowe wymagają szczególnej ostrożności

Przy podejrzeniu uszkodzeń herbicydowych należy ustalić, jaki preparat zastosowano, w jakiej dawce oraz jakie ograniczenia dotyczą ponownego siewu.

Trzeba sprawdzić etykietę środka pod kątem:

• możliwości ponownego wysiewu buraka;
• dopuszczalnych roślin następczych;
• wymaganej uprawy gleby;
• okresu, który musi upłynąć przed kolejnym siewem;
• ryzyka uszkodzenia nowej plantacji.

Szczególnej uwagi wymaga sytuacja, w której po likwidacji buraka planowany jest inny gatunek. Pozostałości zastosowanego herbicydu mogą ograniczać wybór rośliny następczej. W razie wątpliwości warto skonsultować decyzję z doradcą lub służbami surowcowymi cukrowni.

Późniejszy przesiew oznacza krótszą wegetację

Każdy dzień zwłoki przesuwa termin ponownego siewu. Nowa plantacja ma mniej czasu na budowanie powierzchni liści i masy korzeni oraz słabiej wykorzystuje wiosenne zasoby wody.

Przy podejmowaniu decyzji trzeba więc porównać dwa warianty:

1. pozostawienie plantacji o niższej, ale nadal rokującej obsadzie;
2. likwidację pola i założenie nowej plantacji w późniejszym terminie.

Ponowny siew nie gwarantuje lepszego rezultatu. Nowe nasiona mogą trafić na gorsze warunki wilgotnościowe, a wschody ponownie mogą zostać uszkodzone przez szkodniki, zaskorupienie lub niekorzystną pogodę.

Z tego względu umiarkowanie przerzedzona, ale równomierna plantacja może mieć większy potencjał niż buraki wysiane ponownie ze znacznym opóźnieniem.

Czy przesiewać tylko uszkodzony fragment pola?

Jeżeli szkody mają charakter lokalny, możliwe jest pozostawienie zdrowej części plantacji i ponowny siew wyłącznie na zniszczonym obszarze. Takie rozwiązanie ogranicza koszty, ale może prowadzić do dużego zróżnicowania faz rozwojowych.

Później wysiane buraki będą:

• mniejsze;
• słabiej rozwinięte;
• w innej fazie podczas zabiegów ochronnych;
• dojrzewać w innym tempie;
• różnić się wielkością podczas zbioru.

Przed częściowym przesiewem trzeba więc ocenić nie tylko możliwość technicznego wykonania zabiegu, lecz także konsekwencje dla dalszego prowadzenia pola.

Nie zawsze trzeba ponownie wysiewać buraki

Przy bardzo późnej likwidacji plantacji ponowny siew buraka może być ekonomicznie nieuzasadniony. Alternatywą bywa wybór innego gatunku o krótszym okresie wegetacji.

Możliwość takiej zmiany zależy jednak od:

• terminu podjęcia decyzji;
• zapisów umowy kontraktacyjnej;
• dostępności materiału siewnego;
• zastosowanych wcześniej herbicydów;
• warunków pogodowych;
• możliwości zagospodarowania plonu;
• opłacalności wybranego gatunku.

Przed zmianą rośliny należy obowiązkowo sprawdzić ograniczenia wynikające z etykiet wcześniej zastosowanych środków.

Jak ograniczyć ryzyko przesiewania buraków?

Ryzyka nie można całkowicie wyeliminować, ale można je wyraźnie ograniczyć. Największe znaczenie mają:

• właściwe przygotowanie łoża siewnego;
• wybór odpowiedniego terminu;
• umieszczenie nasion na jednakowej głębokości;
• zachowanie kontaktu nasion z wilgotną glebą;
• precyzyjne ustawienie siewnika;
• kontrola prognozy pogody;
• regularne monitorowanie szkodników;
• ostrożne stosowanie herbicydów;
• szybka ocena plantacji po wystąpieniu stresu.

Prawidłowo wykonany siew powinien zapewniać równomierne rozmieszczenie roślin oraz wyrównane wschody, co podkreślają również zalecenia Nordzucker dotyczące siewu buraków.

Kiedy podjąć ostateczną decyzję?

Po przymrozku lub innym jednorazowym stresie warto dać roślinom kilka dni na ujawnienie skali uszkodzeń. Nie należy jednak bez potrzeby przedłużać obserwacji, jeżeli stożki wzrostu zamierają, obsada nadal spada albo na polu znajdują się rozległe puste place.

Przed podjęciem decyzji trzeba odpowiedzieć na pięć pytań:

1. Ile zdrowych roślin rzeczywiście znajduje się na hektarze?
2. Czy są one rozmieszczone równomiernie?
3. Czy uszkodzenia nadal postępują?
4. Czy pozostawione buraki mają szansę się zregenerować?
5. Jakie warunki i termin będą dostępne dla ponownego siewu?

Dopiero łączna odpowiedź pozwala ocenić, czy przesiew jest ekonomicznie i agrotechnicznie uzasadniony.

Nie należy przesiewać buraków wyłącznie na podstawie wyglądu pola

Przerzedzona plantacja nie zawsze jest plantacją straconą. Buraki mogą częściowo kompensować mniejszą obsadę, szczególnie gdy pozostałe rośliny są zdrowe i równomiernie rozmieszczone.

Z drugiej strony zbyt długie oczekiwanie przy rozległych i nieodwracalnych uszkodzeniach ogranicza szanse ponownego siewu. Kluczowe są więc dokładne pomiary, ocena możliwości regeneracji oraz szybkie usunięcie przyczyny strat.