26 maja 2026 r. odbył się Zjazd Sprawozdawczy Krajowego Związku Plantatorów Buraka Cukrowego. Zgromadził delegatów ze wszystkich regionów kraju. Udział w nim wzięli także przedstawiciele producentów cukru działających w Polsce.
Autor: Rafał Strachota, Krajowy Związek Plantatorów Buraka Cukrowego
Zjazd KZPBC 2026: najważniejsze wyzwania dla plantatorów
Obradom przewodniczył Andrzej Kubiak, funkcję zastępcy pełnił Roman Molenda, a sekretarzem Zjazdu był Sylwester Kamyszek. Już na początku podkreślano, że spotkanie ma nie tylko charakter statutowy, ale przede wszystkim strategiczny – branża znalazła się w momencie wymagającym jasnych decyzji i wyraźnego określenia kierunków działań.
List Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Stefana Krajewskiego odczytała naczelnik Katarzyna Średnicka, przypominając o znaczeniu sektora buraczanego dla bezpieczeństwa żywnościowego kraju i stabilności dochodów na obszarach wiejskich.
Rekordowe plony buraka cukrowego w kampanii 2025/2026
Ważnym punktem Zjazdu było wystąpienie prezesa Zarządu Głównego KZPBC Krzysztofa Nykiela, który przedstawił sprawozdanie z działalności za 2025 rok, jednocześnie formułując szeroką diagnozę sytuacji sektora. Stwierdził, że był to rok wyjątkowo wymagający. Pomimo trudności wyniki kampanii 2025/2026 były bardzo dobre. Rekordowy plon przekraczający 72 t/ha oraz wyprodukowanie ponad 2,5 mln ton cukru potwierdzają potencjał sektora. Jednocześnie Krzysztof Nykiel zaznaczył, że osiągnięcie takich wyników wymagało rosnących nakładów finansowych i organizacyjnych.
Z jednej strony osiągnięto bardzo dobre wyniki produkcyjne w kampanii 2025/2026, potwierdzające wysoki poziom polskiego rolnictwa. Z drugiej – sektor zmagał się z narastającą niepewnością rynkową, presją kosztową oraz coraz trudniejszymi uwarunkowaniami regulacyjnymi i handlowymi.
Spadek cen cukru i trudniejsze warunki kontraktacji buraków
W swoim wystąpieniu prezes KZPBC zwrócił szczególną uwagę na sytuację na rynku europejskim. Po rekordowej produkcji cukru zarówno w Polsce, jak i w części państw UE nastąpiło wyraźne pogorszenie koniunktury. Spadające ceny cukru ograniczyły możliwość sprawiedliwego podziału wartości w łańcuchu dostaw, a coraz większa część ryzyka rynkowego była przenoszona na plantatorów.
Krzysztof Nykiel wskazał również na pogarszające się warunki kontraktacji buraków cukrowych. W wielu przypadkach ograniczano elastyczność zapisów umownych, rosły wymagania jakościowe i logistyczne, a dodatkowe koszty organizacyjne coraz częściej spadały na plantatorów. Jednocześnie wydłużające się kampanie cukrownicze oraz zmiany harmonogramów odbioru powodowały wzrost strat i kosztów przechowywania surowca.
Brak skutecznych środków ochrony zagraża uprawie buraka
Istotną częścią wystąpienia była kwestia ochrony roślin. Wycofywanie substancji czynnych, przewlekłe procedury rejestracyjne i brak skutecznych zamienników stanowią jedno z największych zagrożeń dla przyszłości produkcji buraka cukrowego. W połączeniu z nasilającymi się zmianami klimatycznymi prowadzi to do wzrostu ryzyka i kosztów produkcji.
Import cukru do UE zwiększa presję na ceny
Prezes Nykiel szeroko odniósł się także do polityki handlowej UE, stwierdzając, że liberalizacja handlu i zwiększanie importu cukru pogłębiają presję cenową. Zwrócił uwagę, że cukier importowany spoza UE powstaje w warunkach nieporównywalnych z europejskimi – przy niższych kosztach i mniejszych ograniczeniach – co przekłada się na nierówne warunki konkurencji. Zaznaczył, że w tej sytuacji działania KZPBC koncentrowały się na poprawie zasad kontraktacji, zwiększeniu przejrzystości rynku, ograniczeniu importu oraz utrzymaniu instrumentów wsparcia.
Szczególny nacisk położono na przyszłość Wspólnej Polityki Rolnej. Krzysztof Nykiel jednoznacznie podkreślił, że w nowej perspektywie finansowej po 2027 r. kluczowe znaczenie ma utrzymanie płatności powiązanych z produkcją buraków cukrowych. W jego ocenie jest to fundament stabilizacji dochodów plantatorów oraz jeden z najważniejszych instrumentów pozwalających utrzymać produkcję w wielu regionach kraju.
Kończąc wystąpienie, zaakcentował znaczenie jedności środowiska oraz konieczność wspólnych działań – szczególnie w kontekście nadchodzących zmian w polityce rolnej.
Plantatorzy sprzeciwiają się ograniczaniu areału buraków
Dyskusja była jednym z najbardziej burzliwych elementów Zjazdu i pokazała rzeczywistą skalę problemów, z jakimi mierzą się plantatorzy. Już w pierwszych wystąpieniach wskazano, że sektor w ostatnich latach poniósł ogromne koszty związane ze spadkiem cen. Obniżenie ceny o około 60 zł na tonie, przy produkcji sięgającej kilkunastu milionów ton, oznacza to de facto miliardowe obciążenie po stronie plantatorów.
Wyraźnie sprzeciwiano się koncepcji ograniczania areału kontraktacyjnego. Zdaniem delegatów każde zmniejszenie produkcji w Polsce oznacza natychmiastowe oddanie rynku zagranicznej konkurencji. Lukę tę wypełniają inni producenci – zarówno z państw UE, jak i spoza Unii – a jej późniejsze odzyskanie jest praktycznie niemożliwe.
Rosnące koszty i nierówne warunki konkurencji
W wielu wypowiedziach pojawiał się wątek nierównych warunków konkurencji. Europejscy rolnicy działają w warunkach rosnących ograniczeń środowiskowych, przy wysokich kosztach energii i nawozów. Podczas gdy producenci spoza UE nie podlegają takim samym regulacjom.
W dyskusji nie brakowało również odniesień do polityki handlowej Unii Europejskiej. Podkreślano, że napływ cukru i produktów przetworzonych – m.in. z Ukrainy czy innych kierunków – odbywa się często bez odpowiednich zabezpieczeń rynkowych, co destabilizuje sytuację producentów.
Bardzo silnie wybrzmiał problem środków ochrony roślin. Delegaci zaznaczali, że wycofywanie substancji czynnych doprowadziło do sytuacji, w której prowadzenie skutecznej ochrony staje się coraz trudniejsze. Pojawiały się głosy, że w praktyce konieczne jest wykonywanie wielu zabiegów przy ograniczonej skuteczności dostępnych preparatów, co znacząco podnosi koszty.
Zwracano także uwagę na coraz częstsze problemy pogodowe – przymrozki, susze i wahania warunków wegetacyjnych, które w ostatnich sezonach powodowały duże straty. W tym kontekście pojawił się wyraźny postulat równego traktowania sektora buraczanego w systemie wsparcia.
Problemy ekonomiczne gospodarstw uprawiających buraki
Delegaci podnosili również kwestie ekonomiczne na poziomie gospodarstw. Mówiono o rosnącym zadłużeniu, wysokich kosztach kredytów oraz malejącej rentowności produkcji. Przy obecnych warunkach część gospodarstw zaczyna traktować rolnictwo jako działalność uzupełniającą, a nie podstawowe źródło dochodu. W dłuższej perspektywie może to mieć poważne konsekwencje dla sektora.
W kilku wystąpieniach wyraźnie wybrzmiały także oczekiwania wobec państwa – zmiany roli z biernego monitorującego na aktywnego uczestnika rynku. Potrzebne są konkretne działania, a nie wyłącznie obserwowanie sytuacji.
Odznaki im. Stanisława Humnickiego dla zasłużonych plantatorów
Szczególnym momentem Zjazdu było wręczenie Odznak im. Stanisława Humnickiego. Najwyższe wyróżnienie KZPBC otrzymali Krzysztof Kasprzak, Stanisław Ryńca oraz Kazimierz Wacko.
W uzasadnieniu zaznaczono, że są to osoby, które przez wiele lat swoją pracą budowały fundamenty środowiska plantatorów buraka cukrowego. Ich działalność została opisana jako konsekwentna, pełna zaangażowania i odpowiedzialności służba na rzecz rolników. Odznaczeni nie tylko aktywnie uczestniczyli w życiu organizacji plantatorskich, ale także wspierali rolników w codziennych problemach, dzieląc się wiedzą i doświadczeniem. Ich działalność obejmowała zarówno pracę organizacyjną, jak i reprezentowanie interesów plantatorów w relacjach z przemysłem oraz administracją.
Zwrócono także uwagę, że ich praca miała charakter długofalowy – przyczyniała się do umacniania pozycji plantatorów i budowania spójności środowiska. Dzięki wytrwałości i konsekwencji stali się autorytetami, a ich postawa jest wzorem dla kolejnych pokoleń.
Uhonorowanie Odznaką im. Stanisława Humnickiego jest wyrazem najwyższego uznania i symbolem wdzięczności całego środowiska za wieloletnią działalność na rzecz polskich plantatorów buraka cukrowego.
Uchwała KZPBC – najważniejsze postulaty plantatorów
Najważniejszym punktem Zjazdu było przyjęcie uchwały końcowej, która ma charakter kompleksowego programu działań dla sektora. Dokument ten zbiera najważniejsze postulaty i przekłada je na konkretne kierunki działań.
Na pierwszym miejscu postawiono zapewnienie opłacalności produkcji buraka cukrowego. Jest to warunek podstawowy – bez niego nie ma możliwości utrzymania ani rozwoju sektora. W uchwale wyraźnie zapisano konieczność ograniczenia niekontrolowanego importu cukru oraz produktów zawierających cukier, który destabilizuje rynek. Podkreślono, że brak reakcji w tym obszarze prowadzi do spadku cen i osłabienia pozycji krajowych producentów.
Kolejnym elementem jest wyrównanie warunków konkurencji. Zdaniem delegatów konieczne są działania na poziomie Unii Europejskiej, które uwzględnią różnice w obciążeniach regulacyjnych i środowiskowych.
Istotnym zadaniem jest zapewnienie dostępu do skutecznych środków ochrony roślin. W uchwale wskazano, że bez odpowiednich narzędzi produkcja buraka staje się działalnością o rosnącym ryzyku i malejącej efektywności.
Niezbędne jest doprecyzowanie przepisów regulujących relacje między plantatorami a producentami cukru, tak aby ograniczyć pole do interpretacji i zapewnić bardziej partnerskie relacje.
Szczególnie wyraźnie zaakcentowano znaczenie przyszłej Wspólnej Polityki Rolnej. Utrzymanie płatności powiązanych z produkcją buraków cukrowych po 2027 roku jest jednym z najważniejszych warunków stabilności sektora. Instrument ten uznano za kluczowy dla utrzymania produkcji i bezpieczeństwa ekonomicznego gospodarstw.
Ważnym elementem uchwały jest także postulat aktywnej roli państwa w reagowaniu na sytuacje kryzysowe oraz prowadzeniu polityki rynkowej. Monitorowanie rynku nie jest wystarczające – konieczne są konkretne działania stabilizujące.
Opłacalność produkcji warunkiem przyszłości sektora buraczanego
Zjazd sprawozdawczy KZPBC pokazał, że sektor buraka cukrowego stoi dziś przed realnymi i poważnymi wyzwaniami. Jednocześnie wyraźnie wybrzmiała gotowość środowiska do dalszego działania i obrony swojej pozycji.
Najważniejszy wniosek płynący ze Zjazdu jest jednoznaczny – bez zapewnienia opłacalności produkcji i stabilnych warunków funkcjonowania sektor nie będzie w stanie się rozwijać. Przyjęta uchwała stanowi wyraźny sygnał, że środowisko plantatorskie oczekuje konkretnych działań i realnej polityki wspierającej jego dalsze funkcjonowanie.
