W kampanii 2026/2027 w Unii Europejskiej będzie działało 80 cukrowni buraczanych. Jeszcze sezon wcześniej było ich 83, a po zniesieniu kwot produkcyjnych w kampanii 2017/2018 – 103. W ciągu dziewięciu lat z unijnej mapy zniknęły zatem 23 zakłady. Koncentracja przemysłu cukrowniczego może oznaczać dla plantatorów dłuższy transport buraków, mniejszą konkurencję o surowiec i słabszą pozycję podczas ustalania warunków kontraktacji.
Ile cukrowni działa w Unii Europejskiej?
Według najnowszego raportu Europejskiego Stowarzyszenia Producentów Cukru CEFS w kampanii 2026/2027 w Unii Europejskiej będzie działało 80 cukrowni produkujących cukier z buraków.
To o trzy zakłady mniej niż w poprzednim sezonie. Jeszcze w kampanii 2025/2026 działały 83 cukrownie, natomiast w pierwszym sezonie po zniesieniu unijnych kwot produkcji cukru – 103.
Oznacza to, że od kampanii 2017/2018 liczba zakładów zmniejszyła się o 23 cukrownie, czyli o ponad 22%.
| Kampania | Liczba cukrowni buraczanych w UE |
|---|---|
| 2017/2018 | 103 |
| 2018/2019 | 101 |
| 2019/2020 | 99 |
| 2020/2021 | 91 |
| 2021/2022 | 89 |
| 2022/2023 | 88 |
| 2023/2024 | 88 |
| 2024/2025 | 88 |
| 2025/2026 | 83 |
| 2026/2027 | 80 |
Największy jednoroczny spadek nastąpił pomiędzy kampaniami 2019/2020 i 2020/2021, gdy liczba działających zakładów zmniejszyła się z 99 do 91. Kolejne wyraźne ograniczenie nastąpiło przed kampanią 2025/2026 – z 88 do 83 cukrowni.
Dane pochodzą z raportu CEFS „The EU Sugar Industry Corporate Social Responsibility Report 2024–25”.
Dlaczego zamykane są cukrownie w UE?
Raport CEFS nie przypisuje każdego zamknięcia jednej konkretnej przyczynie. Wskazuje jednak na kilka problemów, które pogarszają warunki funkcjonowania europejskiego przemysłu cukrowniczego.
Należą do nich:
- rosnące koszty energii,
- wzrost kosztów emisji CO₂,
- drożejące nawozy i środki ochrony roślin,
- zaostrzanie wymagań środowiskowych,
- zmienność cen cukru,
- konkurencja ze strony importu spoza Unii Europejskiej,
- duże nakłady konieczne do modernizacji zakładów,
- zmniejszająca się lub niestabilna podaż buraków w części regionów.
Produkcja cukru jest działalnością sezonową, wymagającą kosztownych instalacji oraz sprawnej organizacji dostaw dużych ilości surowca w stosunkowo krótkim czasie. Cukrownia musi przerobić odpowiednio dużą masę buraków, aby wykorzystać swoje moce produkcyjne i rozłożyć koszty stałe na jak największą ilość cukru.
Jeżeli baza surowcowa maleje, kampania się skraca albo ceny cukru pozostają niskie, utrzymanie mniej efektywnych zakładów staje się coraz trudniejsze. Koncerny mogą wówczas kierować dostawy do większych cukrowni, inwestować w ich modernizację i jednocześnie rezygnować z części mniejszych obiektów.
Co zamykanie cukrowni oznacza dla plantatorów buraków?
Likwidacja zakładu nie oznacza automatycznie zakończenia uprawy buraka w całym jego dotychczasowym rejonie. Surowiec może zostać przekierowany do innej cukrowni. Zwiększa to jednak odległość transportu i komplikuje organizację zbioru.
Dla plantatorów konsekwencjami mogą być:
- dłuższe trasy przewozu buraków,
- większe koszty transportu jednej tony surowca,
- konieczność wcześniejszego tworzenia pryzm,
- dłuższy czas przechowywania buraków przed odbiorem,
- większe ryzyko strat cukru w pryzmie,
- ograniczenie konkurencji pomiędzy cukrowniami,
- mniejszy wybór podmiotu kontraktującego,
- zmiana harmonogramów dostaw i terminów zbioru.
Odległość od cukrowni wpływa bezpośrednio na ekonomikę produkcji. Buraki są surowcem masowym i zawierają znaczne ilości wody, dlatego transport na dużą odległość jest kosztowny. W przypadku dłuższych tras rośnie także znaczenie czystości surowca – przewożenie ziemi i resztek liści dodatkowo zwiększa koszt logistyki.
Mniej cukrowni może osłabić konkurencję o buraki
Liczba zakładów działających w regionie wpływa również na pozycję plantatorów podczas kontraktacji. Jeżeli kilka cukrowni konkuruje o surowiec, rolnik może mieć większy wybór warunków współpracy. Zamknięcie zakładu może ograniczyć tę konkurencję, zwłaszcza tam, gdzie kolejna cukrownia znajduje się w znacznej odległości.
Nie oznacza to, że każda konsolidacja musi automatycznie prowadzić do pogorszenia warunków kontraktacji. Większe i nowocześniejsze cukrownie mogą pracować efektywniej, ograniczać zużycie energii oraz lepiej wykorzystywać produkty uboczne. Dla plantatora kluczowe pozostaje jednak to, kto pokrywa koszty transportu, jak wyznaczany jest harmonogram odbioru i według jakich zasad rozliczana jest jakość buraków.
Ile cukrowni działa obecnie w Polsce?
Według Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w Polsce buraki są przetwarzane w 17 cukrowniach, należących do czterech producentów:
- Krajowej Grupy Spożywczej,
- Pfeifer & Langen Polska,
- Südzucker Polska,
- Nordzucker Polska.
Polska pozostaje trzecim – po Francji i Niemczech – producentem cukru w Unii Europejskiej. Krajowa produkcja wynosi zazwyczaj około 2–2,5 mln ton cukru rocznie, przy zapotrzebowaniu krajowym szacowanym na około 1,7 mln ton. Nadwyżka kierowana jest na eksport. Dane publikuje Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Na razie spadek liczby unijnych cukrowni nie oznacza ograniczenia polskiej sieci zakładów. Sytuacja w innych państwach pokazuje jednak, jak istotne dla utrzymania cukrowni są odpowiednia baza surowcowa, opłacalność uprawy buraków oraz modernizacja przemysłu.
Cukrownie inwestują w ograniczenie zużycia energii
Europejski przemysł cukrowniczy odpowiada na wysokie koszty energii i politykę klimatyczną inwestycjami w nowe źródła ciepła, biogaz, fotowoltaikę oraz poprawę efektywności zakładów.
Według CEFS w latach 1990–2021 sektor ograniczył emisję CO₂ o 59%. Dalsza redukcja wymaga jednak kosztownych zmian technologicznych, szczególnie w zakładach wykorzystujących węgiel lub gaz do produkcji pary potrzebnej podczas przerobu buraków.
Raport przedstawia również inwestycje realizowane w Polsce przez KGS oraz Südzucker Polska.
KGS chce ograniczyć emisję CO₂ o ponad 50 tys. ton rocznie
Krajowa Grupa Spożywcza prowadzi program transformacji energetycznej obejmujący stopniowe zastępowanie węgla gazem, modernizację instalacji spalania oraz inwestycje w odnawialne źródła energii.
Farma fotowoltaiczna została już uruchomiona przy Cukrowni Dobrzelin. Kolejna instalacja powstaje przy Cukrowni Krasnystaw. Modernizowane są również kotły oraz rozwiązania służące ograniczeniu emisji.
Według raportu inwestycje prowadzone w zakładach Grupy mają pozwolić na zmniejszenie emisji CO₂ o ponad 50 tys. ton rocznie. KGS realizuje także inwestycje poprawiające efektywność operacyjną. Jedną z nich jest nowy silos w Cukrowni Kruszwica, przeznaczony do magazynowania 50 tys. ton cukru.
Biogaz z wysłodków pokrywa do 80% potrzeb cukrowni w Strzelinie
Raport CEFS opisuje także instalację uruchomioną przez Südzucker Polska przy Cukrowni Strzelin. Zakład wykorzystuje wysłodki buraczane do produkcji biogazu i biometanu.
Instalacja o mocy 45 MW może podczas kampanii pokrywać do 80% zapotrzebowania energetycznego cukrowni. Według przedstawionych danych zmiana źródeł energii pozwoliła ograniczyć emisję CO₂ zakładu o 50%, a emisję pyłów o 96%.
Nadwyżki biometanu mogą być przekazywane do krajowej sieci gazowej za pośrednictwem dziewięciokilometrowego gazociągu. Pozostałość po fermentacji wraca natomiast do gospodarstw jako nawóz organiczny.
Projekt pokazuje, że wysłodki buraczane mogą być nie tylko paszą lub produktem ubocznym przerobu, lecz także surowcem energetycznym wykorzystywanym bezpośrednio przez cukrownię.
Czy liczba cukrowni w UE będzie nadal spadać?
Raport nie przedstawia dokładnej prognozy liczby zakładów na kolejne kampanie. Dotychczasowy kierunek zmian jest jednak wyraźny: od sezonu 2017/2018 liczba cukrowni buraczanych w UE zmniejszyła się ze 103 do 80.
Przyszłość poszczególnych zakładów będzie zależała przede wszystkim od:
- dostępności buraków w ich rejonach kontraktacyjnych,
- cen cukru i buraków,
- kosztów energii i uprawnień do emisji,
- możliwości sfinansowania modernizacji,
- wykorzystania mocy przerobowych,
- konkurencji ze strony importowanego cukru,
- stabilności przepisów dotyczących rolnictwa i przemysłu.
Dla plantatorów szczególnie ważne będzie utrzymanie odpowiednio gęstej sieci cukrowni. Zakład położony blisko gospodarstwa oznacza krótszy transport, łatwiejszą organizację dostaw i mniejsze ryzyko strat podczas przechowywania surowca.
23 cukrownie mniej od czasu zniesienia kwot
W kampanii 2026/2027 w Unii Europejskiej będzie działało 80 cukrowni buraczanych – o trzy mniej niż sezon wcześniej i o 23 mniej niż w kampanii 2017/2018. Branża nie znika, ale produkcja coraz wyraźniej koncentruje się w mniejszej liczbie dużych i modernizowanych zakładów.
W Polsce nadal funkcjonuje 17 cukrowni. Ich utrzymanie będzie zależało zarówno od inwestycji energetycznych, jak i od dostępności surowca. Spadek krajowego areału buraków do około 235 tys. ha pokazuje, że odpowiednio duża baza plantatorów pozostaje jednym z najważniejszych warunków stabilności sektora.
Najczęściej zadawane pytania
Ile cukrowni działa w Unii Europejskiej?
W kampanii 2026/2027 w Unii Europejskiej będzie działało 80 cukrowni produkujących cukier z buraków.
Ile cukrowni zamknięto w UE od 2017 roku?
Liczba cukrowni zmniejszyła się ze 103 w kampanii 2017/2018 do 80 w sezonie 2026/2027. Oznacza to spadek o 23 zakłady.
Ile cukrowni działa w Polsce?
Według Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w Polsce działa 17 cukrowni należących do czterech producentów.
Dlaczego w Unii Europejskiej zamykane są cukrownie?
Do najważniejszych wyzwań należą wysokie koszty energii i emisji CO₂, zmienność cen cukru, kosztowne modernizacje, konkurencja importowa oraz ograniczona dostępność buraków w części regionów.
Co zamknięcie cukrowni oznacza dla plantatorów?
Może oznaczać dłuższy transport surowca, większe koszty logistyczne, ograniczenie konkurencji pomiędzy zakładami oraz konieczność dłuższego przechowywania buraków przed odbiorem.
Źródła: CEFS – EU Sugar Industry CSR Report 2024–25, MRiRW – rynek cukru w Polsce.